Cập nhật chính sách thuế kế toán mới từ năm 2026

Một năm mới sắp bắt đầu luôn mang theo những hy vọng mới và cả những thay đổi mới. Đối với cộng đồng doanh nghiệp, từ những hộ kinh doanh cá thể nhỏ lẻ đến các doanh nghiệp FDI quy mô lớn, việc nắm bắt kịp thời những thay đổi về chính sách thuế, kế toán không chỉ là nghĩa vụ, mà còn là chìa khóa để vận hành trơn tru, tối ưu chi phí và phát triển bền vững. Năm 2026 hứa hẹn sẽ là một cột mốc quan trọng với hàng loạt quy định mới chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ trong công tác quản lý thuế và kế toán tại Việt Nam.

Trong bài viết này, với tư cách là một chuyên gia có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tài chính – kế toán – thuế, tôi sẽ cùng bạn phân tích chi tiết, có hệ thống những chính sách mới quan trọng nhất, đồng thời chia sẻ những góc nhìn thực tế, kinh nghiệm và lời khuyên để bạn và doanh nghiệp của mình có sự chuẩn bị tốt nhất, biến thách thức thành cơ hội.

Bước ngoặt lớn: Chính thức bỏ thuế khoán từ 01/01/2026

Đây có lẽ là thay đổi mang tính bước ngoặt, tác động trực tiếp và sâu rộng nhất đến hàng triệu hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trên cả nước. Theo tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW và được cụ thể hóa tại Nghị quyết 198/2025/QH15, hình thức thuế khoán sẽ chính thức chấm dứt từ ngày 01/01/2026.

Việc bỏ thuế khoán không đơn thuần là thay đổi một phương pháp tính thuế. Đây là một phần trong lộ trình tổng thể nhằm minh bạch hóa, số hóa và đưa toàn bộ hoạt động kinh doanh vào khuôn khổ quản lý hiện đại, tạo sự công bằng giữa các mô hình kinh doanh và khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp.

Điều này đồng nghĩa với việc, thay vì nộp một mức thuế cố định (khoán) dựa trên ước tính doanh thu, từ năm 2026, mọi hộ kinh doanh sẽ phải kê khai và nộp thuế dựa trên doanh thu thực tế theo quy định của Luật Quản lý thuế. Cách tiếp cận mới đòi hỏi tính chính xác, trung thực và sự chủ động trong công tác ghi chép, lưu trữ chứng từ.

Phân nhóm quản lý thuế mới theo doanh thu

Để quản lý hiệu quả, Bộ Tài chính đã đề xuất mô hình phân nhóm hộ kinh doanh dựa trên doanh thu hàng năm, với các chế độ kê khai, nộp thuế và nghĩa vụ khác nhau. Điểm đáng chú ý là có một đề xuất điều chỉnh quan trọng từ Bộ Tài chính vào cuối năm 2025: nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế từ 200 triệu đồng/năm lên 500 triệu đồng/năm. Nếu đề xuất này được thông qua, sẽ có một lượng lớn hộ kinh doanh siêu nhỏ được giảm gánh nặng thuế.

Dưới đây là bảng so sánh các nhóm dự kiến (theo Đề án 3389/QĐ-BTC) và những lưu ý chính:

• Nhóm 1 (Doanh thu đến 500 triệu đồng/năm – theo đề xuất mới):
  • Thuế GTGT & Thuế TNCN: Không phải nộp (nếu đề xuất 500 triệu được thông qua).
  • Kê khai doanh thu: 2 lần/năm để xác định nghĩa vụ thuế.
  • Hóa đơn: Được khuyến khích sử dụng hóa đơn điện tử.
  • Sổ sách: Ghi chép đơn giản, được hỗ trợ phần mềm miễn phí.
• Nhóm 2 (Doanh thu trên 500 triệu đến 3 tỷ đồng/năm):
  • Thuế GTGT: Áp dụng phương pháp trực tiếp (tính theo tỷ lệ % trên doanh thu).
  • Thuế TNCN: Tính theo tỷ lệ % trên doanh thu, tùy ngành nghề.
  • Kê khai: Theo quý và quyết toán năm.
  • Hóa đơn: Bắt buộc dùng hóa đơn điện tử, đặc biệt là hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền nếu doanh thu > 1 tỷ và bán lẻ trực tiếp.
  • Tài khoản ngân hàng: Bắt buộc mở tài khoản riêng cho hoạt động kinh doanh.
• Nhóm 3 (Doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm):
  • Thuế GTGT: Bắt buộc áp dụng phương pháp khấu trừ.
  • Thuế TNCN: Tính trên thu nhập tính thuế (Doanh thu – Chi phí hợp lý) với thuế suất phổ thông.
  • Kê khai: Theo tháng (nếu doanh thu lớn) hoặc quý, và quyết toán năm.
  • Sổ sách: Áp dụng chế độ kế toán của doanh nghiệp siêu nhỏ/vừa.
  • Chuyển đổi mô hình: Được khuyến khích mạnh mẽ chuyển đổi sang loại hình doanh nghiệp.

Mẹo thực tế: Ngay từ bây giờ, hãy tập thói quen ghi chép doanh thu, chi phí một cách có hệ thống, dù chỉ là trên sổ tay hoặc file Excel đơn giản. Việc này không chỉ giúp bạn xác định mình thuộc nhóm nào mà còn là cơ sở quan trọng để kê khai thuế chính xác sau này.

Cập nhật mới về các sắc thuế quan trọng

Bên cạnh thay đổi lớn với thuế khoán, năm 2026 cũng chứng kiến sự điều chỉnh của nhiều sắc thuế khác, ảnh hưởng đến chi phí sản xuất kinh doanh và thu nhập cá nhân.

Thuế bảo vệ môi trường với xăng, dầu, mỡ nhờn

Theo Nghị quyết 109/2025/UBTVQH15, mức thuế BVMT áp dụng trong năm 2026 cho một số mặt hàng có sự điều chỉnh. Ví dụ, thuế BVMT đối với xăng (trừ etanol) là 2.000 đồng/lít, nhiên liệu bay là 1.500 đồng/lít. Các doanh nghiệp vận tải, sản xuất cần tính toán kỹ sự thay đổi này trong giá thành và kế hoạch tài chính.

Điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh thuế thu nhập cá nhân

Đây là một tin vui cho người lao động. Từ năm 2026, áp dụng theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15: Giảm trừ cho bản thân: 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm)Giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng Việc điều chỉnh này phản ánh sự cập nhật theo biến động kinh tế, giúp giảm gánh nặng thuế, tăng thu nhập thực tế cho người lao động. Doanh nghiệp cần cập nhật ngay vào phần mềm tính lương và báo cáo thuế của mình.

Luật Thuế giá trị gia tăng 2024: 7 điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý

Luật Thuế GTGT sửa đổi có hiệu lực từ 2026 mang nhiều thay đổi sâu rộng. Dưới đây là tóm lược 7 điểm then chốt:

• Thu hẹp diện không chịu thuế: Một số mặt hàng như phân bón, máy móc nông nghiệp chuyên dùng, tàu đánh bắt xa bờ sẽ không còn thuộc diện không chịu thuế và có thể chịu thuế suất 5% hoặc 10%.
• Thay đổi cách tính giá tính thuế hàng nhập khẩu: Công thức mới đã bao gồm cả thuế nhập khẩu, thuế TTĐB, thuế BVMT vào giá tính thuế GTGT, đảm bảo tính thống nhất.
• Quy định rõ về hàng hóa khuyến mại: Hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại được xác định giá tính thuế bằng 0, giải quyết nhiều vướng mắc thực tế cho doanh nghiệp.
• Điều chỉnh thuế suất: Nhiều nhóm hàng hóa, dịch vị chuyển từ không chịu thuế lên 5%, hoặc từ 5% lên 10% (ví dụ: đường, phim ảnh, hoạt động văn hóa thể thao…).
• Mở rộng diện áp dụng thuế suất 0%: Bổ sung thêm các dịch vụ như vận tải quốc tế, xây dựng công trình ở nước ngoài, dịch vụ hàng không/hàng hải phục vụ vận tải quốc tế.
• Siết chặt điều kiện khấu trừ thuế đầu vào: Gần như bắt buộc thanh toán không dùng tiền mặt cho mọi giao dịch mua vào để được khấu trừ thuế GTGT đầu vào, nhằm tăng tính minh bạch.
• Bổ sung trường hợp được hoàn thuế: Doanh nghiệp chỉ sản xuất mặt hàng chịu thuế suất 5% và có số thuế GTGT đầu vào chưa khấu trừ hết từ 300 triệu đồng trở lên trong 12 tháng liên tục sẽ được xem xét hoàn thuế.

Chế độ kế toán mới: Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200

Đây là cập nhật không thể bỏ qua cho bộ phận kế toán của mọi doanh nghiệp. Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức có hiệu lực từ 01/01/2026, mang đến một diện mạo mới với hệ thống chứng từ, tài khoản, sổ sách và báo cáo tài chính được tinh gọn và cập nhật hơn.

• Tinh gọn biểu mẫu sổ kế toán: Chỉ còn 42 mẫu sổ (giảm so với 45 mẫu trước đây), giúp giảm tải công việc ghi chép.
• Cập nhật hệ thống tài khoản: Điều chỉnh để phản ánh sát hơn bản chất các nghiệp vụ kinh tế phát sinh trong bối cảnh kinh doanh hiện đại, đặc biệt là các giao dịch số, thương mại điện tử.
• Báo cáo tài chính: Cấu trúc và các chỉ tiêu được điều chỉnh để cung cấp thông tin trung thực, hữu ích hơn cho người sử dụng.

Lời khuyên từ chuyên gia: Doanh nghiệp cần chủ động:

• Rà soát, đối chiếu hệ thống tài khoản hiện tại với quy định mới.
• Cập nhật, nâng cấp phần mềm kế toán để đảm bảo tương thích.
• Tổ chức đào tạo, tập huấn cho đội ngũ kế toán để kịp thời nắm bắt và áp dụng chính xác.

Hành trang sẵn sàng cho năm 2026: Lời khuyên thực tế

Những thay đổi chính sách, dù lớn hay nhỏ, đều mang đến cơ hội cho những ai chủ động. Dưới đây là một số việc cần làm ngay từ bây giờ:

• Đối với hộ kinh doanh/cá nhân kinh doanh:
  • Xác định rõ nhóm doanh thu của mình dựa trên kết quả kinh doanh 2025 và dự báo 2026.
  • Tập làm quen với việc ghi chép sổ sách, lưu trữ hóa đơn, chứng từ (hóa đơn mua vào, bán ra).
  • Mở tài khoản ngân hàng riêng cho kinh doanh nếu chưa có, và ưu tiên thanh toán chuyển khoản.
  • Tìm hiểu và đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử – đây sẽ là xu thế bắt buộc.
  • Tham gia các buổi tập huấn của cơ quan thuế địa phương để được hướng dẫn cụ thể.
• Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp FDI:
  • <