Thay đổi thuế và kế toán quan trọng từ năm 2026

Một năm mới lại đến, và cùng với nó là những thay đổi mới trong hành lang pháp lý mà mọi doanh nghiệp, từ các tập đoàn đa quốc gia đến những hộ kinh doanh cá thể, đều cần nắm bắt. Năm 2026 hứa hẹn là một bước ngoặt quan trọng với loạt chính sách về thuế và kế toán được điều chỉnh, nhằm hướng tới một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và hỗ trợ tối đa cho sự phát triển. Việc hiểu rõ và chuẩn bị kỹ lưỡng từ bây giờ không chỉ giúp bạn tuân thủ pháp luật một cách trơn tru, mà còn tối ưu hóa được chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh. Hãy cùng chúng tôi khám phá những điểm mấu chốt sẽ có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.

Bước ngoặt lớn: Chính thức bỏ thuế khoán đối với hộ kinh doanh

Đây có lẽ là thay đổi được cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh quan tâm nhất. Sau nhiều năm áp dụng, phương pháp thuế khoán sẽ chính thức chấm dứt vào ngày 01/01/2026, theo đúng tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW và Nghị quyết 198/2025/QH15. Mục tiêu rõ ràng là tạo sự công bằng, minh bạch và khuyến khích các hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp.

Việc bỏ thuế khoán không đơn thuần là thay đổi cách tính thuế, mà là một bước tiến lớn trong công tác quản lý thuế dựa trên dữ liệu thực tế. Điều này đòi hỏi sự chủ động hơn từ phía người kinh doanh, nhưng bù lại, mức thuế phải nộp sẽ sát với tình hình thực tế và công bằng hơn.

Ba nhóm quản lý thuế mới dựa trên doanh thu

Thay vì áp dụng chung một mức khoán, từ năm 2026, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh sẽ được phân loại và quản lý theo ba nhóm doanh thu, mỗi nhóm có chế độ kê khai, nộp thuế và nghĩa vụ khác nhau. Dưới đây là bảng tóm tắt theo Đề án ban hành kèm Quyết định 3389/QĐ-BTC:

• Nhóm 1: Doanh thu ≤ 200 triệu đồng/năm
  • Thuế GTGT & Thuế TNCN: Không phải nộp.
  • Kê khai doanh thu: 2 lần/năm.
  • Hóa đơn: Khuyến khích dùng hóa đơn điện tử có mã.
  • Sổ sách: Ghi chép đơn giản (được hỗ trợ phần mềm miễn phí).
  • Tài khoản ngân hàng: Không bắt buộc.
• Nhóm 2: Doanh thu từ trên 200 triệu đến 3 tỷ đồng/năm
  • Thuế GTGT: Nộp theo phương pháp trực tiếp (% doanh thu). Có thể tự nguyện đăng ký khấu trừ nếu đủ điều kiện.
  • Thuế TNCN: Tính theo tỷ lệ % trên doanh thu.
  • Kê khai: Theo quý và quyết toán năm.
  • Hóa đơn: Bắt buộc dùng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền nếu doanh thu > 1 tỷ và bán lẻ trực tiếp.
  • Tài khoản ngân hàng: Bắt buộc mở tài khoản riêng cho hoạt động kinh doanh.
• Nhóm 3: Doanh thu > 3 tỷ đồng/năm
  • Thuế GTGT: Bắt buộc áp dụng phương pháp khấu trừ.
  • Thuế TNCN: Tính trên thu nhập tính thuế (Doanh thu – Chi phí hợp lý) với thuế suất 17%.
  • Kê khai: Theo tháng (nếu doanh thu năm > 50 tỷ) hoặc quý, và quyết toán năm.
  • Hóa đơn & Tài khoản ngân hàng: Bắt buộc như Nhóm 2.
  • Sổ kế toán: Áp dụng chế độ kế toán của doanh nghiệp siêu nhỏ hoặc vừa.

Một đề xuất quan trọng cần theo dõi: Gần đây, Bộ Tài chính đã có đề xuất điều chỉnh ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế từ 200 triệu lên 500 triệu đồng/năm. Nếu được thông qua, đây sẽ là tin vui lớn, giúp giảm gánh nặng thuế cho rất nhiều hộ kinh doanh quy mô rất nhỏ.

Cập nhật mức thuế bảo vệ môi trường với xăng, dầu, mỡ nhờn năm 2026

Chi phí đầu vào luôn là mối quan tâm hàng đầu. Theo Nghị quyết 109/2025/UBTVQH15, mức thuế bảo vệ môi trường áp dụng trong năm 2026 cụ thể như sau:

• Xăng (trừ etanol): 2.000 đồng/lít.
• Nhiên liệu bay: 1.500 đồng/lít.
• Dầu diesel, dầu mazut, dầu nhờn, mỡ nhờn: 1.000 đồng/lít.
• Dầu hỏa: 600 đồng/lít.

Lưu ý rằng đây là mức thuế áp dụng riêng cho năm 2026. Từ năm 2027 trở đi, mức thuế sẽ quay về áp dụng theo Biểu thuế tại Nghị quyết 579/2018/UBTVQH14 đã được sửa đổi.

Chế độ kế toán mới: Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200

Đối với các doanh nghiệp, đây là một thay đổi hệ thống. Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức có hiệu lực từ 01/01/2026, mang theo những cập nhật quan trọng:

• Tinh gọn biểu mẫu: Chỉ còn 42 mẫu sổ kế toán thay vì 45 mẫu như trước, giúp công việc kế toán nhẹ nhàng và tập trung hơn vào bản chất nghiệp vụ.
• Cập nhật hệ thống tài khoản: Điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn hoạt động đa dạng của doanh nghiệp hiện nay.
• Báo cáo tài chính chuẩn mực hơn: Biểu mẫu Báo cáo tài chính (Phụ lục 4) được cập nhật cấu trúc và chỉ tiêu, phản ánh trung thực hơn tình hình tài chính.

Việc chuyển đổi sang Thông tư 99 không chỉ là thay đổi về biểu mẫu. Doanh nghiệp cần rà soát lại quy trình, đào tạo lại nhân sự kế toán và cập nhật phần mềm kế toán để đảm bảo việc áp dụng được thống nhất và chính xác ngay từ ngày đầu tiên.

Những điều chỉnh đáng chú ý về thuế thu nhập cá nhân

Tăng mức giảm trừ gia cảnh

Một tin vui cho người lao động và những ai có thu nhập từ tiền lương, tiền công. Theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, từ kỳ tính thuế năm 2026:

• Mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế: 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm).
• Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng.

Việc điều chỉnh này phản ánh sự cập nhật theo biến động kinh tế – xã hội, giúp giảm bớt gánh nặng thuế, tăng thu nhập thực tế cho người lao động.

Luật thuế giá trị gia tăng 2024: 7 điểm mới quan trọng

Luật Thuế GTGT 2024 sẽ chính thức phát huy hiệu lực đầy đủ, với nhiều thay đổi sâu rộng:

1. Điều chỉnh đối tượng không chịu thuế: Một số mặt hàng như phân bón, máy móc nông nghiệp chuyên dùng, tàu đánh bắt xa bờ sẽ không còn thuộc diện không chịu thuế và có thể chịu thuế suất 5% hoặc 10%.
2. Thay đổi cách xác định giá tính thuế hàng nhập khẩu: Công thức mới đã bao gồm đầy đủ các loại thuế nhập khẩu, thuế TTĐB, thuế BVMT, phù hợp và thống nhất hơn với Luật Thuế Xuất nhập khẩu. Giá tính thuế GTGT hàng NK = Trị giá tính thuế NK + Thuế NK + Thuế NK bổ sung (nếu có) + Thuế TTĐB (nếu có) + Thuế BVMT (nếu có)
3. Quy định rõ về hàng hóa khuyến mại: Hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại được xác định giá tính thuế bằng 0, giải quyết nhiều vướng mắc thực tế cho doanh nghiệp.
4. Điều chỉnh thuế suất: Nhiều nhóm hàng hóa, dịch vị chuyển từ không chịu thuế hoặc thuế suất 5% lên 10%, như một số lâm sản, đường, dịch vụ văn hóa thể thao…
5. Mở rộng đối tượng áp dụng thuế suất 0%: Bổ sung thêm các dịch vụ như vận tải quốc tế, xây dựng công trình ở nước ngoài, dịch vụ hàng không – hàng hải phục vụ trực tiếp vận tải quốc tế.
6. Siết chặt điều kiện khấu trừ thuế đầu vào: Gần như bắt buộc phải thanh toán không dùng tiền mặt cho mọi hàng hóa, dịch vụ mua vào (trừ một số trường hợp đặc thù) mới được khấu trừ thuế GTGT. Đây là điểm then chốt doanh nghiệp cần lưu ý để điều chỉnh ngay quy trình thanh toán nội bộ.
7. Bổ sung trường hợp được hoàn thuế: Doanh nghiệp chỉ sản xuất hàng hóa/dịch vụ chịu thuế suất 5% và có số thuế GTGT đầu vào chưa khấu trừ hết từ 300 triệu đồng trở lên trong 12 tháng liên tục thì được xét hoàn thuế.

Một số thay đổi khác cần lưu tâm

• Chấm dứt lệ phí môn bài: Từ 01/01/2026, doanh nghiệp và hộ kinh doanh sẽ không còn phải nộp lệ phí môn bài hàng năm nữa.
• Điều chỉnh thuế Tiêu thụ đặc biệt: Luật Thuế TTĐB 2025 có hiệu lực từ 2026 sẽ điều chỉnh biểu thuế suất và mức thuế tuyệt đối đối với các mặt hàng chịu thuế như rượu bia, thuốc lá, ô tô… Doanh nghiệp kinh doanh các mặt hàng này cần cập nhật ngay.
• Hỗ trợ chi phí đào tạo: Chi phí đào tạo, đào tạo lại nhân lực của doanh nghiệp lớn dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia chuỗi sẽ được tính vào chi phí được trừ khi xác định thuế TNDN.

Nhìn chung, những thay đổi từ năm 2026 hướng tới một hệ thống quản lý thuế, kế toán minh bạch, số hóa và dựa trên dữ liệu thực tế. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn về tính kỷ luật trong việc lưu trữ chứng từ, ghi chép sổ sách và sử dụng các công cụ thanh toán điện tử. Tuy có thể gây ra một chút bỡ ngỡ ban đầu, nhưng về lâu dài, đây chính là nền tảng vững chắc để doanh nghiệp Việt, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, nâng cao năng lực quản trị, hội nhập sâu rộng và phát triển bền vững.

Hãy xem đây là cơ hội để chuẩn hóa lại mọi quy trình tài chính – kế toán của mình. Bắt đầu ngay từ bây giờ bằng việc rà soát các văn bản pháp luật liên quan trực tiếp đến ngành nghề, đào tạo đội ngũ kế toán, cập nhật phần mềm quản lý và đặc biệt là hình thành thói quen sử dụng hóa đơn điện tử, thanh toán chuyển khoản cho mọi giao dịch. Sự chủ động và tuân thủ ngay từ đầu không chỉ giúp bạn an tâm kinh doanh mà còn xây dựng được uy tín và hình ảnh chuyên nghiệp trong mắt