Điều chỉnh lương và chính sách mới 2026: Doanh nghiệp cần làm gì?

Một năm nữa lại sắp khép lại với muôn vàn biến động của nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, việc nắm bắt kịp thời những chính sách mới, đặc biệt là những quyết định quan trọng từ các kỳ họp Quốc hội, không chỉ là trách nhiệm mà còn là chìa khóa để doanh nghiệp chủ động định hình kế hoạch tài chính, nhân sự cho năm tới. Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV vừa bế mạc đã thông qua hàng loạt nghị quyết có tác động sâu rộng, trong đó điểm nhấn không thể bỏ qua là việc điều chỉnh chính sách tiền lương, phụ cấp, lương hưu và nhiều vấn đề “quốc kế dân sinh” khác. Đây không chỉ là thông tin dành cho cán bộ, công chức nhà nước, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chiến lược quản trị chi phí, chính sách đãi ngộ và kế hoạch tài chính của mọi doanh nghiệp, từ FDI đến SME và hộ kinh doanh cá thể.

Nghị quyết kỳ họp thứ 10 và những điều chỉnh trọng tâm

Với tỷ lệ tán thành cao, Quốc hội đã chính thức thông qua Nghị quyết kỳ họp thứ 10, đánh dấu sự kết thúc nhiệm kỳ khóa XV. Nghị quyết này bao trùm nhiều lĩnh vực, từ xây dựng pháp luật, phát triển kinh tế – xã hội đến các vấn đề an sinh. Trong số 51 luật và 39 nghị quyết được thông qua, có một nội dung được cộng đồng doanh nghiệp và người lao động đặc biệt quan tâm.

Quốc hội thông qua nội dung điều chỉnh một số loại phụ cấp, mức lương cơ sở, lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng, trợ cấp ưu đãi người có công, trợ cấp xã hội, trợ cấp hưu trí xã hội theo Kết luận số 206-KL/TW của Bộ Chính trị.

Điều này cho thấy một sự chuyển động tích cực trong chính sách tiền lương và an sinh xã hội, hướng tới mục tiêu cải thiện đời sống và thúc đẩy tiêu dùng nội địa.

Phân tích tác động của việc điều chỉnh lương, phụ cấp tới doanh nghiệp

Việc điều chỉnh tăng lương cơ sở và các loại phụ cấp, trợ cấp không đơn thuần là vấn đề của khu vực nhà nước. Nó tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ đến toàn bộ thị trường lao động và chi phí sản xuất kinh doanh.

Tác động trực tiếp đến chi phí lao động

Mức lương cơ sở là căn cứ để tính nhiều loại phụ cấp, đóng bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), bảo hiểm y tế (BHYT). Khi lương cơ sở tăng, dù doanh nghiệp tư nhân không áp dụng trực tiếp, thì mức đóng BHXH bắt buộc trên lương tối thiểu vùng cũng sẽ có sự điều chỉnh tương ứng. Điều này đồng nghĩa với việc:

• Chi phí đóng bảo hiểm bắt buộc tăng lên cho cả người lao động và người sử dụng lao động.
• Áp lực điều chỉnh lương thỏa thuận để đảm bảo thu nhập thực tế và sức cạnh tranh trong tuyển dụng. Người lao động sẽ có kỳ vọng cao hơn về thu nhập khi thấy mức lương trong khu vực nhà nước được cải thiện.
• Cần rà soát lại hợp đồng lao động, thang bảng lương nội bộ để đảm bảo không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng sau khi điều chỉnh.

Cơ hội và thách thức trong quản trị nhân sự

Một mặt, chi phí tăng lên có thể là thách thức với các doanh nghiệp nhỏ đang hoạt động với biên lợi nhuận thấp. Mặt khác, đây lại là cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc lại chính sách nhân sự một cách bài bản hơn:

• Thu hút và giữ chân nhân tài: Một chính sách lương, thưởng minh bạch và cạnh tranh, đi kèm với phúc lợi tốt sẽ là lợi thế lớn.
• Nâng cao năng suất: Động lực làm việc của người lao động thường được cải thiện khi họ cảm thấy được đãi ngộ xứng đáng. Doanh nghiệp có thể gắn việc điều chỉnh lương với các chỉ tiêu về hiệu suất công việc.
• Chuẩn hóa quy trình: Đây là thời điểm thích hợp để rà soát, chuẩn hóa toàn bộ quy trình tính lương, đóng bảo hiểm, để tránh sai sót và rủi ro pháp lý.

Một mẹo nhỏ cho các chủ doanh nghiệp SME: Thay vì chỉ tập trung vào tăng lương cứng, hãy xem xét cơ cấu lại thu nhập tổng thể (total compensation). Đôi khi, các gói phúc lợi linh hoạt như bảo hiểm sức khỏe, đào tạo, chế độ nghỉ phép, hay môi trường làm việc tốt có sức hút không kém và có thể tối ưu hơn về mặt tài chính.

Các nội dung quan trọng khác doanh nghiệp cần lưu tâm

Ngoài vấn đề tiền lương, Nghị quyết còn đề cập đến nhiều định hướng chính sách sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường kinh doanh:

Siết chặt quản lý, chống gian lận thương mại và trốn thuế

Quốc hội yêu cầu tập trung thực hiện các biện pháp phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các trường hợp sản xuất, buôn bán hàng giả, trốn thuế, gây ô nhiễm môi trường. Điều này cho thấy xu hướng quản lý chặt chẽ hơn trong thời gian tới. Doanh nghiệp cần:

• Tuân thủ tuyệt đối pháp luật thuế: Minh bạch hóa chứng từ, hóa đơn, báo cáo tài chính. Các thủ thuật trốn thuế ngày càng khó tồn tại trong bối cảnh công nghệ số và sự chia sẻ dữ liệu liên ngành.
• Đảm bảo chất lượng hàng hóa, dịch vụ: Tránh xa các hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái, kém chất lượng.
• Chú trọng đến trách nhiệm môi trường: Đầu tư xử lý chất thải, tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường sẽ tránh được những khoản phạt nặng và tổn hại về uy tín.

Thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo

Nghị quyết nhấn mạnh việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo. Đây vừa là yêu cầu, vừa là cơ hội vàng cho doanh nghiệp:

• Tối ưu hóa vận hành: Ứng dụng phần mềm quản lý doanh nghiệp (ERP), kế toán điện tử, hóa đơn điện tử để tiết kiệm chi phí, thời gian và giảm sai sót.
• Đổi mới mô hình kinh doanh: Khai thác thương mại điện tử, marketing số để mở rộng thị trường.
• Nâng cao năng lực cạnh tranh: Doanh nghiệp chuyển đổi số thành công sẽ có lợi thế vượt trội về tốc độ, hiệu quả và khả năng đáp ứng khách hàng.

Mẹo nhanh: Bắt đầu chuyển đổi số từ những việc nhỏ nhất: Sử dụng hóa đơn điện tử thay vì hóa đơn giấy; Dùng phần mềm kế toán online để chủ động theo dõi dòng tiền; Tận dụng các nền tảng mạng xã hội để tương tác với khách hàng.

Định hướng về tài chính – ngân sách và đầu tư công

Quốc hội cơ bản tán thành các kế hoạch tài chính quốc gia, đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, với mục tiêu tăng trưởng hai con số. Điều này cho thấy:

• Chính phủ sẽ tiếp tục đẩy mạnh đầu tư công vào các dự án trọng điểm như hạ tầng giao thông (cao tốc, đường sắt), phòng chống thiên tai, chuyển đổi số. Các doanh nghiệp trong lĩnh vực xây dựng, vật liệu, công nghệ có thể tìm thấy cơ hội từ các gói thầu này.
• Chú trọng kiểm soát nợ công và bội chi ngân sách. Doanh nghiệp cần theo dõi sát các chính sách tiền tệ, lãi suất có thể được điều chỉnh để kiểm soát lạm phát và ổn định vĩ mô.
• Đa dạng hóa kênh huy động vốn qua thị trường chứng khoán được khuyến khích. Đây là tín hiệu tốt cho các doanh nghiệp có quy mô, có ý định huy động vốn rộng rãi.

Lời khuyên hành động cho doanh nghiệp trước thềm năm mới 2026

Từ những phân tích trên, với tư cách là một chuyên gia tư vấn tài chính – kế toán, tôi xin đưa ra một số lời khuyên thiết thực để doanh nghiệp của bạn có thể chủ động ứng phó và nắm bắt cơ hội:

1. Rà soát và dự toán ngân sách nhân sự 2026 ngay từ bây giờ: Tính toán mức tăng chi phí bảo hiểm bắt buộc dự kiến khi lương cơ sở và lương tối thiểu vùng điều chỉnh. Lên kế hoạch điều chỉnh lương, thưởng phù hợp để giữ chân người tài.
2. Củng cố công tác kế toán – thuế: Đảm bảo mọi nghiệp vụ đều có chứng từ hợp lệ, hợp pháp, hợp lý. Tận dụng tối đa các chính sách ưu đãi thuế (nếu có) và tuyệt đối tuân thủ để tránh rủi ro.
3. Đầu tư vào chuyển đổi số: Đánh giá nhu cầu và lựa chọn các giải pháp công nghệ phù hợp với quy mô. Bắt đầu từ những thay đổi nhỏ, thiết thực nhất.
4. Theo dõi sát các văn bản hướng dẫn thi hành: Nghị quyết của Quốc hội là định hướng. Chính phủ và các Bộ ngành sẽ ban hành các nghị định, thông tư hướng dẫn chi tiết. Hãy chủ động cập nhật hoặc nhờ đến sự tư vấn chuyên nghiệp để hiểu rõ và áp dụng chính xác.
5. Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật: Từ chất lượng sản phẩm, bảo vệ môi trường đến quan hệ lao động, hãy đặt sự tuân thủ lên hàng đầu. Đó là nền tảng bền vững cho sự phát triển lâu dài.

Những thay đổi về chính sách, dù là thách thức ban đầu, luôn mở ra những cánh cửa mới cho những ai biết chủ động thích ứng. Hành trình kinh doanh chưa bao giờ là dễ dàng, nhưng với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, am hiểu pháp luật và một tinh thần cầu thị, doanh nghiệp của bạn hoàn toàn có thể biến những điều chỉnh này thành đòn bẩy để vững vàng hơn, phát triển mạnh mẽ hơn trong năm 2026 và những năm tiếp theo. Hãy xem việc tuân thủ không chỉ là nghĩa vụ, mà là một sự đầu tư thông minh cho sự ổn định và uy tín của chính doanh nghiệp mình.

Để luôn cập nhật những thông tin chính sách mới nhất được phân tích chuyên sâu dưới góc độ tài chính – kế toán thực tiễn, bạn có thể theo dõi các bài viết tư vấn giá trị từ đội ngũ chuyên gia tại website ConsultX và fanpage Facebook của ConsultX.

Nguồn tham khảo chính: Nghị quyết Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV; Cổng Thông tin điện tử Chính phủ (chinhphu.vn).