Thay đổi thuế, kế toán 2026: Hộ kinh doanh cần biết

Bước sang năm 2026, hành lang pháp lý về thuế và kế toán tại Việt Nam sẽ có những thay đổi mang tính bước ngoặt. Đây không chỉ là những điều chỉnh kỹ thuật thông thường, mà còn là một phần của lộ trình cải cách lớn, hướng tới một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và hỗ trợ tối đa cho sự phát triển của doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh cá thể. Việc nắm bắt sớm và chuẩn bị kỹ lưỡng cho những thay đổi này không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ, mà còn là cơ hội để tối ưu hóa hoạt động tài chính, giảm thiểu rủi ro và tạo đà tăng trưởng bền vững.

Một kỷ nguyên mới cho hộ kinh doanh: Chính thức bỏ thuế khoán từ 01/01/2026

Đây có lẽ là thay đổi được cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh quan tâm nhất. Sau nhiều năm áp dụng, phương pháp thuế khoán sẽ chính thức chấm dứt theo tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW và được cụ thể hóa tại Nghị quyết 198/2025/QH15.

Sự thay đổi này phản ánh rõ nét định hướng của Nhà nước trong việc xây dựng một hệ thống quản lý thuế hiện đại, dựa trên dữ liệu thực tế, minh bạch và công bằng. Mục tiêu cuối cùng là tạo mọi điều kiện thuận lợi để khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp, từ đó phát triển bền vững và chuyên nghiệp hơn.

Điều này đồng nghĩa với việc, từ năm 2026, nghĩa vụ thuế của hộ kinh doanh sẽ được xác định dựa trên doanh thu thực tế và việc kê khai sẽ tuân thủ theo đúng quy định của Luật Quản lý thuế. Đây là một bước tiến lớn trong việc số hóa và minh bạch hóa hoạt động kinh doanh.

Phân nhóm quản lý thuế mới theo doanh thu

Theo Đề án ban hành kèm Quyết định 3389/QĐ-BTC, hộ kinh doanh sẽ được phân thành 3 nhóm chính để áp dụng cơ chế quản lý thuế phù hợp. Tuy nhiên, cần lưu ý một đề xuất mới đây từ Bộ Tài chính tại Công văn 18491/BTC-CST có thể làm thay đổi đáng kể ngưỡng này.

• Nhóm 1 (Doanh thu ≤ 200 triệu đồng/năm): Được đề xuất nâng lên ≤ 500 triệu đồng/năm. Nhóm này sẽ không phải nộp thuế GTGT và thuế TNCN. Trách nhiệm chính là kê khai doanh thu 2 lần/năm.
• Nhóm 2 (200 triệu < Doanh thu ≤ 3 tỷ đồng/năm): Nếu đề xuất được thông qua, ngưỡng dưới sẽ là 500 triệu. Nhóm này áp dụng phương pháp tính thuế GTGT và TNCN trực tiếp theo tỷ lệ % trên doanh thu, kê khai theo quý.
• Nhóm 3 (Doanh thu > 3 tỷ đồng/năm): Áp dụng phương pháp khấu trừ thuế GTGT và tính thuế TNCN theo thu nhập thực tế (thuế suất 17%), tương tự doanh nghiệp. Kê khai thuế tháng/quý và quyết toán năm.

Việc nâng ngưỡng miễn thuế lên 500 triệu đồng/năm, nếu được thông qua, sẽ là một hỗ trợ rất thiết thực, giảm gánh nặng cho hàng trăm nghìn hộ kinh doanh siêu nhỏ, giúp họ có thêm nguồn lực để ổn định và phát triển.

Những thay đổi đi kèm và lời khuyên thực tế

Cùng với việc bỏ thuế khoán, một loạt các quy định mới sẽ được áp dụng đồng bộ:

• Hóa đơn điện tử: Trở thành công cụ bắt buộc hoặc được khuyến khích mạnh mẽ tùy nhóm doanh thu. Đặc biệt, với hoạt động bán lẻ trực tiếp cho người tiêu dùng, việc sử dụng máy tính tiền kết nối hóa đơn điện tử sẽ là xu thế tất yếu.
• Sổ sách kế toán: Từ ghi chép đơn giản (với sự hỗ trợ phần mềm miễn phí từ Nhà nước) cho nhóm nhỏ, đến việc phải áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp đầy đủ cho nhóm lớn.
• Tài khoản ngân hàng: Việc tách bạch tài khoản cá nhân và tài khoản phục vụ kinh doanh sẽ là bắt buộc đối với nhóm 2 và 3, nhằm tăng tính minh bạch.

Mẹo nhỏ cho hộ kinh doanh: Ngay từ bây giờ, hãy bắt đầu thói quen ghi chép doanh thu, chi phí một cách đều đặn. Sử dụng các ứng dụng quản lý bán hàng đơn giản, miễn phí hoặc các công cụ kế toán trực tuyến có thể giúp bạn làm quen dần với việc quản lý số liệu tài chính bài bản, tạo tiền đề thuận lợi cho việc chuyển đổi sắp tới.

Cập nhật mức thuế bảo vệ môi trường với xăng, dầu, mỡ nhờn năm 2026

Đây là một điều chỉnh thuế gián tiếp quan trọng, ảnh hưởng đến chi phí đầu vào của nhiều ngành nghề, đặc biệt là vận tải, logistics, sản xuất và nông nghiệp. Theo Nghị quyết 109/2025/UBTVQH15, mức thuế BVMT áp dụng trong năm 2026 cụ thể như sau:

• Xăng (trừ etanol): 2.000 đồng/lít.
• Nhiên liệu bay: 1.500 đồng/lít.
• Dầu diesel, dầu mazut, dầu nhờn, mỡ nhờn: 1.000 đồng/lít/kg.
• Dầu hỏa: 600 đồng/lít.

Lưu ý rằng từ năm 2027 trở đi, mức thuế sẽ quay về áp dụng theo Biểu thuế tại Nghị quyết 579/2018/UBTVQH14 (đã được sửa đổi). Doanh nghiệp cần tính toán kỹ chi phí nhiên liệu trong kế hoạch tài chính năm 2026 và có các giải pháp tiết kiệm năng lượng, tối ưu hóa logistics để giảm tác động từ việc điều chỉnh thuế này.

Chế độ kế toán mới: Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200

Sự thay thế của Thông tư 99 cho Thông tư 200/2014/TT-BTC là một cuộc “đại tu” quan trọng trong hệ thống kế toán doanh nghiệp. Thông tư mới không chỉ cập nhật mà còn tinh gọn và phù hợp hơn với thực tiễn hoạt động kinh doanh hiện đại.

Những điểm đáng chú ý trong Thông tư 99:

• Hệ thống tài khoản kế toán: Được điều chỉnh, bổ sung để phản ánh chính xác hơn bản chất các nghiệp vụ kinh tế phát sinh, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ, dịch vụ số và các giao dịch tài chính phức tạp.
• Biểu mẫu sổ sách: Giảm từ 45 mẫu xuống còn 42 mẫu, tập trung vào tính thiết thực và dễ áp dụng, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và công sức ghi chép.
• Báo cáo tài chính: Các biểu mẫu BCTC được cập nhật cấu trúc và chỉ tiêu, đảm bảo cung cấp thông tin trung thực, hữu ích hơn cho nhà quản lý và các đối tượng sử dụng bên ngoài.

Kinh nghiệm triển khai: Doanh nghiệp, đặc biệt là kế toán trưởng và bộ phận kế toán, cần dành thời gian nghiên cứu kỹ Thông tư 99 và các phụ lục kèm theo. Việc cập nhật, nâng cấp phần mềm kế toán để tương thích với chế độ mới là bắt buộc. Hãy lên kế hoạch đào tạo nội bộ hoặc tham gia các khóa tập huấn từ các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp để chuyển đổi một cách suôn sẻ trước ngày 01/01/2026.

Điều chỉnh tăng mức giảm trừ gia cảnh thuế thu nhập cá nhân

Trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động, việc điều chỉnh tăng mức giảm trừ gia cảnh theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 là một chính sách thiết thực, thể hiện sự chia sẻ của Nhà nước với người lao động.

• Mức giảm trừ cho người nộp thuế: Tăng lên 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm).
• Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: Tăng lên 6,2 triệu đồng/tháng.

Điều này có nghĩa thu nhập chịu thuế của người lao động sẽ giảm xuống, dẫn đến số thuế TNCN phải nộp hàng tháng cũng giảm theo. Doanh nghiệp cần cập nhật ngay các phần mềm tính lương, bảo hiểm để áp dụng chính xác mức giảm trừ mới từ kỳ tính thuế năm 2026, đảm bảo quyền lợi cho người lao động và tuân thủ đúng quy định.

Những thay đổi quan trọng từ Luật Thuế giá trị gia tăng 2024

Luật Thuế GTGT 2024 (có hiệu lực từ 01/01/2026) mang đến nhiều sửa đổi căn bản. Dưới đây là 3 điểm then chốt mà doanh nghiệp cần đặc biệt lưu tâm:

1. Thu hẹp danh mục hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế

Một số mặt hàng trước đây được hưởng ưu đãi nay sẽ chuyển sang chịu thuế, điển hình là phân bón và tàu đánh bắt thủy sản xa bờ (từ không chịu thuế sang áp dụng thuế suất 5%). Điều này sẽ tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất nông nghiệp và ngư nghiệp. Doanh nghiệp trong các ngành này cần tính toán lại giá thành và có chiến lược giá phù hợp.

2. Siết chặt điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào

Quy định mới yêu cầu tất cả hóa đơn mua vào (không phân biệt giá trị) phải được thanh toán không dùng tiền mặt (qua chuyển khoản ngân hàng) thì mới được khấu trừ thuế đầu vào, trừ một số trường hợp đặc thù. Đây là quy định nhằm tăng cường minh bạch, nhưng cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi thói quen thanh toán ngay lập tức.

Lời khuyên “vàng” từ chuyên gia: Hãy thiết lập ngay quy định nội bộ về việc tất cả các khoản thanh toán cho nhà cung cấp, kể cả những khoản nhỏ, đều phải thực hiện qua chuyển khoản ngân hàng. Điều này không chỉ đảm bảo quyền khấu trừ thuế mà còn giúp quản lý dòng tiền chặt chẽ và có chứng từ rõ ràng.

3. Điều chỉnh thuế suất và bổ sung trường hợp hoàn thuế

Ngoài việc điều chỉnh thuế suất một số nhóm hàng hóa, Luật mới cũng bổ sung cơ chế hoàn thuế cho doanh nghiệp chỉ sản xuất kinh doanh mặt hàng chịu thuế suất 5% và có số thuế GTGT đầu vào chưa khấu trừ hết từ 300 triệu đồng trở lên trong 12 tháng liên tục. Đây là cơ chế hỗ trợ đáng kể cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp, thủy sản và một số dịch vụ xã hội thiết yếu.

Hành trang sẵn sàng cho năm 2026: Lời khuyên tổng thể

Những thay đổi trên đây tuy phức tạp nhưng hoàn toàn có thể làm chủ được nếu doanh nghiệp có sự chuẩn bị chủ động và bài bản.

• Rà soát và phân loại: Xác định rõ doanh nghiệp/hộ kinh doanh của mình thuộc nhóm đối tượng nào theo quy định mới (đặc biệt là về doanh thu và ngành nghề).
• Cập nhật công cụ: Nâng cấp phần mềm kế toán, phần mềm hóa đơn điện tử, máy tính tiền (nếu cần) để đảm bảo tương thích.
• Đào tạo nội bộ: Tổ chức đào tạo cho bộ phận kế toán, tài ch