Hướng dẫn quản trị tài chính kế toán cho doanh nghiệp

Trong hành trình xây dựng và phát triển doanh nghiệp, có một “ngôn ngữ” chung mà bất kỳ nhà quản lý, chủ doanh nghiệp nào cũng cần thông thạo. Đó không phải là tiếng Anh thương mại, cũng không phải là ngôn ngữ lập trình, mà chính là ngôn ngữ của tài chính – kế toán. Nó là tấm gương phản chiếu trung thực nhất sức khỏe doanh nghiệp, là la bàn định hướng cho mọi quyết định chiến lược, và cũng là chìa khóa để gây dựng niềm tin với đối tác, nhà đầu tư và cơ quan nhà nước. Dù bạn đang điều hành một công ty FDI với quy mô lớn, một doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) đang trên đà tăng trưởng, hay một hộ kinh doanh cá thể năng động, việc nắm vững những nguyên tắc cốt lõi này chính là nền tảng cho sự bền vững và thành công lâu dài.

Kế toán tài chính: Bức tranh toàn cảnh về sức khỏe doanh nghiệp

Kế toán tài chính không đơn thuần là công việc ghi chép sổ sách. Nó là quá trình thu thập, xử lý và cung cấp thông tin kinh tế một cách có hệ thống, tuân thủ các chuẩn mực và chế độ kế toán. Kết quả cuối cùng là một bộ báo cáo tài chính (BCTC) hoàn chỉnh – “bản báo cáo sức khỏe” không thể thiếu.

Một bộ báo cáo tài chính minh bạch, chính xác không chỉ giúp bạn tự đánh giá doanh nghiệp mình mà còn là công cụ đắc lực để thuyết phục ngân hàng, thu hút đối tác và tuân thủ pháp luật một cách trơn tru.

Bốn trụ cột của báo cáo tài chính

• Bảng cân đối kế toán: Cho biết tại một thời điểm nhất định, doanh nghiệp của bạn đang sở hữu những tài sản gì (tiền, hàng tồn kho, tài sản cố định…) và nguồn hình thành những tài sản đó từ đâu (vốn chủ sở hữu, các khoản nợ phải trả). Nó thể hiện “thế và lực” của doanh nghiệp.
• Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh: Phản ánh hiệu quả sản xuất kinh doanh trong một kỳ (tháng, quý, năm). Báo cáo này trả lời câu hỏi quan trọng: Doanh nghiệp có lãi hay lỗ? Lãi/lỗ từ đâu? Đây là thước đo trực tiếp cho chiến lược kinh doanh.
• Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: Theo dõi dòng tiền thực tế ra vào doanh nghiệp từ ba hoạt động: kinh doanh, đầu tư và tài chính. Một doanh nghiệp có lợi nhuận vẫn có thể phá sản nếu quản lý dòng tiền tồi. Báo cáo này giúp bạn tránh được “cái bẫy” thiếu tiền mặt trầm trọng.
• Thuyết minh báo cáo tài chính: Giải thích chi tiết, làm rõ các số liệu đã trình bày trong ba báo cáo trên. Đây là phần không thể thiếu để hiểu đầy đủ và đúng đắn về tình hình tài chính.

Kế toán thuế: Hành trình đồng hành cùng nghĩa vụ nhà nước

Nếu kế toán tài chính hướng đến đối tượng bên trong và bên ngoài doanh nghiệp, thì kế toán thuế lại tập trung vào việc tuân thủ các quy định của cơ quan thuế. Đây là nghĩa vụ bắt buộc, và việc thực hiện đúng, đủ, kịp thời sẽ giúp doanh nghiệp tránh được những rủi ro pháp lý không đáng có.

Những “trạm” quan trọng trên hành trình thuế

• Hóa đơn điện tử: Là chứng từ gốc, hợp pháp cho mọi giao dịch. Việc lập, xuất, lưu trữ và báo cáo tình hình sử dụng hóa đơn theo quy định là bước đầu tiên và căn bản nhất.
• Kê khai thuế giá trị gia tăng (GTGT): Thực hiện hàng tháng hoặc hàng quý. Cần xác định chính xác số thuế GTGT đầu vào được khấu trừ và số thuế GTGT đầu ra phải nộp.Thuế GTGT phải nộp = Thuế GTGT đầu ra - Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ
• Kê khai thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN): Thực hiện tạm tính hàng quý và quyết toán cả năm. Cần nắm rõ các khoản chi phí được trừ và không được trừ, cũng như các chính sách ưu đãi thuế (nếu có) để tính chính xác thu nhập chịu thuế.
  

  Với Luật Thuế TNDN 2025 và Nghị định 320/2025/NĐ-CP hướng dẫn mới được ban hành, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý cập nhật những thay đổi về thuế suất, phương pháp tính và ưu đãi để lập kế hoạch thuế hiệu quả cho năm tài chính mới.

• Kê khai thuế thu nhập cá nhân (TNCN): Áp dụng cho người lao động. Doanh nghiệp có trách nhiệm khấu trừ, kê khai và nộp thay. Việc này đòi hỏi sự cẩn thận trong tính toán thu nhập chịu thuế, các khoản giảm trừ gia cảnh và biểu thuế lũy tiến.
• Bảo hiểm xã hội (BHXH), Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), Bảo hiểm y tế (BHYT): Đây là trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp đối với người lao động. Việc đóng đầy đủ, kịp thời không chỉ tuân thủ pháp luật mà còn góp phần xây dựng môi trường làm việc ổn định, có trách nhiệm.

Kế toán quản trị: La bàn dẫn đường cho nhà lãnh đạo

Trong khi kế toán tài chính và thuế thường mang tính “bắt buộc” và “đối ngoại”, kế toán quản trị lại là công cụ đắc lực mang tính “tự nguyện” và “đối nội”. Nó cung cấp thông tin tài chính và phi tài chính được thiết kế riêng cho các nhà quản lý, giúp họ ra quyết định, lập kế hoạch và kiểm soát hoạt động.

Những công cụ không thể thiếu từ kế toán quản trị

• Dự toán ngân sách: Là bản kế hoạch tài chính cho tương lai, giúp doanh nghiệp định hình mục tiêu doanh thu, chi phí, lợi nhuận và phân bổ nguồn lực hợp lý.
• Phân tích chi phí – giá thành: Giúp hiểu rõ cấu trúc chi phí, từ đó tìm ra điểm để tối ưu, cắt giảm lãng phí và định giá sản phẩm/dịch vụ một cách cạnh tranh.
• Báo cáo quản trị: Được thiết kế linh hoạt theo nhu cầu của từng bộ phận, từ báo cáo doanh số theo nhân viên, báo cáo công nợ theo khách hàng, đến báo cáo hiệu quả từng dự án… Những báo cáo này cung cấp thông tin “real-time” hoặc theo yêu cầu, giúp nhà quản lý phản ứng nhanh với biến động thị trường.
• Phân tích điểm hòa vốn: Xác định mức doanh thu cần đạt để trang trải toàn bộ chi phí, không lãi không lỗ. Đây là thông số sống còn cho mọi doanh nghiệp, đặc biệt là startups và SMEs.

Những thách thức chung và giải pháp thực tế cho doanh nghiệp

Dù quy mô nào, doanh nghiệp cũng đối mặt với không ít khó khăn trong quản trị tài chính – kế toán.

Đối với hộ kinh doanh cá thể & SMEs

• Thách thức: Nguồn lực hạn chế, thường kiêm nhiệm nhiều vai trò, thiếu kiến thức chuyên sâu, dễ bỏ qua việc lập báo cáo quản trị.
• Giải pháp & mẹo nhỏ:
  • Tận dụng công nghệ: Sử dụng các phần mềm kế toán phù hợp với quy mô nhỏ, giá cả hợp lý. Nhiều phần mềm hiện nay đã tích hợp đầy đủ từ hóa đơn điện tử, kê khai thuế đến báo cáo quản trị cơ bản.
  • Tập trung vào dòng tiền: Hãy luôn theo dõi sát sao số dư tiền mặt và các khoản phải thu. Một nguyên tắc đơn giản: “Tiền mặt là vua”. Đừng để doanh thu “trên giấy” đánh lừa.
  • Thuê ngoài phần chuyên sâu: Có thể tự làm sổ sách cơ bản nhưng nên thuê dịch vụ kế toán thuế chuyên nghiệp để xử lý các vấn đề phức tạp như quyết toán thuế, báo cáo tài chính cuối năm. Đây là khoản đầu tư xứng đáng để tránh rủi ro.

Đối với doanh nghiệp FDI & doanh nghiệp có quy mô

• Thách thức: Hệ thống phức tạp, yêu cầu báo cáo đa dạng (trong nước và quốc tế), chuyển đổi số toàn diện, quản trị rủi ro tài chính và tuân thủ pháp luật chặt chẽ.
• Giải pháp &i; kinh nghiệm:
  • Đầu tư vào hệ thống ERP tích hợp: Một nền tảng quản trị doanh nghiệp hợp nhất (như MISA AMIS) sẽ giúp tích hợp dữ liệu liền mạch giữa các phòng ban (kế toán, bán hàng, kho, nhân sự), tạo ra một “nguồn sự thật duy nhất” (single source of truth), giảm thiểu sai sót và nâng cao hiệu quả.
  • Xây dựng đội ngũ kế toán quản trị mạnh: Đội ngũ này không chỉ ghi chép mà còn phải có khả năng phân tích, dự báo và tư vấn chiến lược cho ban lãnh đạo.
  • Luôn cập nhật chính sách mới: Ví dụ, việc nắm bắt kịp thời Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200 về chế độ kế toán doanh nghiệp là vô cùng quan trọng để điều chỉnh hệ thống tài khoản, biểu mẫu cho phù hợp từ ngày 01/01/2026.
  • Chú trọng công tác kiểm soát nội bộ: Thiết lập các quy trình rõ ràng về phê duyệt chi tiêu, quản lý công nợ, kiểm kê tài sản… để phòng ngừa rủi ro thất thoát và gian lận.

Lời kết: Hành trình bền vững bắt đầu từ nền tảng vững chắc

Quản trị tài chính – kế toán bài bản không phải là gánh nặng, mà chính là đôi cánh nâng đỡ cho mọi ước mơ, chiến lược kinh doanh của bạn. Nó mang lại sự minh bạch để bạn tự tin, sự chính xác để bạn vững vàng ra quyết định, và sự tuân thủ để bạn an tâm phát triển. Dù hành trình phía trước có nhiều biến động, một nền tảng tài chính vững chắc sẽ luôn là “lá chắn” và “bệ phóng” đáng tin cậy nhất.

Hãy xem đây là một cuộc đầu tư dài hạn vào chính sự bền vững của doanh nghiệp mình. Bắt đầu từ những bước nhỏ nhất: tổ chức lại hóa đơn chứng từ, tìm hiểu một phần mềm phù hợp, hoặc trò chuyện với một chuyên gia tư vấn. Mỗi ngày một chút, bạn sẽ thấy hành trình quản trị trở nên nhẹ nhàng và chủ động hơn rất nhiều. Thị trường luôn biến động, nhưng những giá trị cốt lõi từ sự minh bạch, trách nhiệm và kỷ luật tài chính sẽ mãi là kim chỉ nam dẫn lối thành công.

Để luôn cập nhật những thông tin mới nhất về chính sách thuế, kế toán và các giải pháp quản trị hiệu quả, bạn có thể tham khảo thêm các bài viết chia sẻ giá trị từ các chuyên gia tại website ConsultX và Facebook ConsultX.

Nguồn tham khảo & văn bản pháp lý cập nhật:

• Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15.
• Nghị định 320/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế TNDN.
• Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC về Chế độ k