Xu hướng tài chính kế toán 2026: Cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp

Trong những ngày đầu năm 2026 này, không khí hào hứng và quyết tâm dường như lan tỏa khắp mọi lĩnh vực kinh tế – xã hội. Các doanh nghiệp, từ những tập đoàn FDI lớn đến các hộ kinh doanh cá thể, đều đang hướng về một tương lai với những định hướng chiến lược mới được vạch ra, hứa hẹn một hành trình tăng trưởng mạnh mẽ và bền vững. Đây chính là thời điểm để chúng ta cùng nhìn nhận, phân tích những xu hướng và chính sách then chốt, từ đó tìm ra cơ hội và lộ trình phù hợp cho doanh nghiệp của mình.

Định hình tương lai: Những trọng tâm chính sách từ đại hội xiv và tác động đến doanh nghiệp

Kỳ vọng về một giai đoạn phát triển bứt phá đang được cụ thể hóa qua các văn kiện và quyết sách quan trọng. Điều này không chỉ mang ý nghĩa vĩ mô mà còn trực tiếp tạo ra môi trường kinh doanh mới, đầy thách thức và cơ hội cho từng doanh nghiệp.

Chuyển đổi tư duy quản trị: Từ kiểm soát sang kiến tạo

Một điểm nhấn đáng chú ý là sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy quản lý nhà nước, từ “đi sau xử lý” sang “đi trước kiểm soát”. Trong bối cảnh kinh doanh, điều này đồng nghĩa với việc môi trường pháp lý sẽ ngày càng minh bạch và dự báo được hơn. Doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt và tuân thủ các quy định ngay từ đầu, thay vì chờ đợi sự vi phạm xảy ra rồi mới tìm cách khắc phục. Điều này đặc biệt quan trọng trong các lĩnh vực nhạy cảm như thuế, hải quan, môi trường và phòng chống tham nhũng.

Hoàn thiện thể chế, pháp luật về huy động, sử dụng nguồn lực tài chính đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững không chỉ là mục tiêu của Nhà nước, mà còn là cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận các kênh huy động vốn đa dạng, minh bạch và hiệu quả hơn.

Ba trụ cột cho sự bứt phá: Đổi mới sáng tạo, thể chế và nguồn nhân lực

Các phân tích đều chỉ ra rằng, để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số và trở thành quốc gia có thu nhập cao, Việt Nam cần dựa vào bộ ba động lực: đổi mới sáng tạo, thể chế hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đối với doanh nghiệp, đây là kim chỉ nam rõ ràng cho chiến lược phát triển:

• Đổi mới sáng tạo: Không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu sống còn. Doanh nghiệp cần xem công nghệ, đặc biệt là Trí tuệ nhân tạo (AI), như một nền tảng vận hành cốt lõi.
• Thể chế: Doanh nghiệp cần tích cực tham gia đóng góp ý kiến xây dựng chính sách và chủ động thích ứng với các khung pháp lý mới, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính – kế toán – thuế.
• Nguồn nhân lực: Đầu tư vào đào tạo, nâng cao kỹ năng cho đội ngũ, đặc biệt là kỹ năng số và quản trị tài chính hiện đại, là chìa khóa để nâng cao năng suất và sức cạnh tranh.

Cơ hội và thách thức từ làn sóng chuyển đổi số và AI

Xu hướng “Đưa AI trở thành nền tảng vận hành cốt lõi của doanh nghiệp” đang từ khái niệm trở thành hiện thực. Điều này mở ra một chân trời mới về hiệu quả và mô hình kinh doanh.

AI trong quản trị tài chính – kế toán: Từ tự động hóa đến dự báo chiến lược

Ứng dụng AI không dừng lại ở việc tự động nhập liệu hay phân loại hóa đơn. Các doanh nghiệp tiên phong đang sử dụng AI để:

• Phân tích dòng tiền và dự báo tài chính: Mô hình AI có thể phân tích dữ liệu lịch sử, xu hướng thị trường để đưa ra dự báo dòng tiền chính xác hơn, giúp nhà quản trị đưa ra quyết định đầu tư hay huy động vốn kịp thời.
• Kiểm soát rủi ro và gian lận: AI có khả năng phát hiện các giao dịch bất thường, các mẫu hành vi có nguy cơ gian lận trong báo cáo tài chính hoặc hoạt động mua hàng.
• Tối ưu hóa thuế: Các phần mềm AI có thể liên tục cập nhật các quy định thuế mới, tự động đề xuất các phương án tối ưu chi phí thuế trong khuôn khổ pháp luật, đồng thời cảnh báo các rủi ro về tuân thủ.

Mẹo nhỏ: Doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể bắt đầu với các phần mềm kế toán đám mây có tích hợp sẵn tính năng AI cơ bản cho phân loại chi phí, dự báo doanh thu đơn giản, trước khi đầu tư vào các hệ thống phức tạp hơn.

Thách thức về dữ liệu và nguồn lực

Tuy nhiên, hành trình chuyển đổi số không phải không có chướng ngại. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ, đang đối mặt với:

• Hệ thống dữ liệu tài chính – kế toán manh mún, không đồng bộ.
• Thiếu nguồn lực tài chính và nhân sự am hiểu công nghệ để vận hành.
• Lo ngại về bảo mật và an toàn thông tin.

Giải pháp nằm ở việc bắt đầu từ những bước nhỏ, có lộ trình rõ ràng. Ưu tiên số hóa và chuẩn hóa quy trình kế toán, lưu trữ chứng từ trước, sau đó mới tính đến việc ứng dụng các công cụ phân tích phức tạp.

Quản trị tài chính thông minh trong bối cảnh mới

Các chính sách tài khóa được kỳ vọng sẽ “chủ động, mở rộng hợp lý, có trọng tâm, trọng điểm”. Điều này gợi mở cho doanh nghiệp những hướng đi quan trọng.

Đa dạng hóa nguồn vốn: Vượt ra khỏi tín dụng truyền thống

Bên cạnh kênh vay ngân hàng truyền thống, doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu các kênh huy động vốn mới, phù hợp với đặc thù của mình. Một ví dụ đang được thảo luận là việc thế chấp tài sản trí tuệ để vay vốn. Dù còn những rào cản về định giá và rủi ro, đây là tín hiệu cho thấy các loại tài sản vô hình ngày càng được công nhận giá trị. Doanh nghiệp cần có chiến lược đăng ký, bảo hộ và định giá rõ ràng cho các tài sản trí tuệ của mình.

Ngoài ra, thị trường chứng khoán với sự quan tâm đến cổ phiếu vừa và nhỏ cũng là kênh tiềm năng cho các doanh nghiệp có quy mô và mô hình kinh doanh minh bạch, tăng trưởng tốt.

Tối ưu chi phí và cơ cấu lại hoạt động

Xu hướng doanh nghiệp “tái cấu trúc chi phí” đang rõ nét, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động. Quản trị tài chính thông minh lúc này không chỉ là cắt giảm, mà là phân bổ và sử dụng chi phí một cách hiệu quả nhất.

• Rà soát lại cơ cấu chi phí cố định: Cân nhắc các mô hình linh hoạt như coworking (không gian làm việc chung) thay vì thuê văn phòng cố định dài hạn, đặc biệt khi thị trường này đang trong giai đoạn sàng lọc, chất lượng dịch vụ có thể được cải thiện.
• Ứng dụng công nghệ để giảm chi phí vận hành: Tự động hóa quy trình kế toán, thuế, thanh toán giúp tiết kiệm thời gian và nhân lực, giảm thiểu sai sót.
• Tận dụng các chính sách ưu đãi: Luôn cập nhật các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ lãi suất cho các ngành nghề, lĩnh vực được khuyến khích, đặc biệt là những chính sách hướng tới chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo.

Tuân thủ pháp luật – Nền tảng của phát triển bền vững

Tinh thần “kiến tạo phát triển” đi đôi với việc siết chặt quản lý và xử lý nghiêm các vi phạm. Các thông tin về xử phạt vi phạm trong lĩnh vực đất đai, hải quan, cạnh tranh… là lời nhắc nhở rõ ràng về tầm quan trọng của việc tuân thủ.

Xây dựng văn hóa tuân thủ từ bên trong

Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp FDI có hệ thống quản trị toàn cầu, việc tuân thủ pháp luật Việt Nam là yêu cầu tối thiểu. Cần xây dựng một văn hóa tuân thủ mạnh mẽ, bắt đầu từ việc:

• Đào tạo thường xuyên cho nhân viên, đặc biệt là bộ phận kế toán, thu mua, kinh doanh về các quy định pháp luật hiện hành.
• Thiết lập quy trình nội bộ rõ ràng về phê duyệt, kiểm soát chứng từ, báo cáo.
• Có cơ chế báo cáo và xử lý rủi ro kịp thời, không bao che hoặc xử lý nội bộ các sai phạm có tính hệ thống.

Trong một môi trường kinh doanh hướng tới sự liêm chính, minh bạch, việc tuân thủ pháp luật không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các khoản phạt nặng và tổn hại uy tín, mà còn trở thành một lợi thế cạnh tranh, tạo dựng niềm tin với đối tác, nhà đầu tư và khách hàng.

Chủ động nắm bắt thay đổi chính sách

Pháp luật về tài chính, kế toán, thuế luôn được hoàn thiện. Doanh nghiệp không thể thụ động chờ đợi. Hãy chủ động:

• Theo dõi sát sao các thông tư, nghị định mới từ Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế.
• Tham gia các hội thảo, diễn đàn chuyên ngành để cập nhật thông tin và chia sẻ kinh nghiệm.
• Cân nhắc làm việc với các chuyên gia tư vấn để được hướng dẫn cụ thể, chính xác, tránh hiểu sai quy định dẫn đến rủi ro không đáng có.

Nhìn lại chặng đường phía trước, có thể thấy rõ một “kỷ nguyên mới” với “sứ mệnh mới” đang mở ra. Hành trình hướng tới tăng trưởng hai con số và phát triển bền vững không chỉ là nhiệm vụ của Nhà nước, mà là cuộc chơi chung mà ở đó, mỗi doanh nghiệp – dù lớn hay nhỏ – đều đóng vai trò then chốt. Sự chuyển mình từ tăng trưởng sang phát triển kinh tế đòi hỏi chúng ta phải thay đổi tư duy: từ việc chỉ chú trọng lợi nhuận ngắn hạn sang xây dựng nền tảng vững chắc dựa trên đổi mới sáng tạo, quản trị minh bạch và tuân thủ pháp luật.

Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh, đây có thể là một thách thức không nhỏ về nguồn lực và kiến thức. Nhưng hãy nhớ, bạn không đơn độc. Hãy xem đây là cơ hội để hệ thống hóa, chuyên nghiệp hóa hoạt động của mình. Bắt đầu từ những bước nhỏ nhất: số hóa hóa đơn chứng từ, tìm hiểu về các phần mềm kế toán phù hợp, tham gia các khóa đào tạo ngắn hạn về thuế, hoặc đơn giản là dành thời gian mỗi tuần để cập nhật những thông tin chính sách mới. Sự chủ động và sẵn sàng học hỏi ngày hôm nay chính là nền tảng cho sự phát triển vững vàng ngày mai.

Hãy cùng nhau nắm bắt những cơ hội từ làn sóng chuyển đổi số, tận dụng các chính sách