Chuyển đổi số 2026: Cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp

Một năm mới lại bắt đầu, mang theo những kỳ vọng mới cho nền kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp. Trong không khí ấy, những định hướng chiến lược từ cấp cao luôn là “tấm bản đồ” quý giá, giúp chúng ta – những người đang vận hành doanh nghiệp, từ FDI đến SME và hộ kinh doanh – định vị được hướng đi, nắm bắt cơ hội và chuẩn bị cho những thay đổi. Gần đây, một thông báo quan trọng từ Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được ban hành, phác thảo rõ nét lộ trình hành động cho năm 2026 – một năm được kỳ vọng sẽ là bước “tăng tốc” mạnh mẽ.

Là một chuyên gia tư vấn tài chính – kế toán – thuế, tôi nhận thấy đây không chỉ là thông tin chính sách thuần túy. Nó chứa đựng những tín hiệu rõ ràng về môi trường kinh doanh sắp tới, về những ưu tiên đầu tư của Nhà nước, và quan trọng hơn, là những yêu cầu, cơ hội cụ thể đặt ra cho mọi doanh nghiệp. Bài viết này sẽ cùng bạn phân tích, “giải mã” những nội dung then chốt từ thông báo dưới góc nhìn thực tiễn, để chúng ta có thể chủ động hơn trong hành trình phát triển bền vững của mình.

Bức tranh tổng quan: Từ nền móng 2025 đến đột phá 2026

Thông báo số 17-TB/CQTTBCĐ, ngày 29/12/2025, đã tổng kết lại một năm 2025 với vai trò là năm “khởi động, chạy đà” cho việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW – một nghị quyết mang tính bước ngoặt đặt khoa học, công nghệ và chuyển đổi số vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển.

Ghi nhận và biểu dương tinh thần làm việc nghiêm túc, quyết liệt của… cộng đồng doanh nghiệp. Qua 1 năm triển khai, nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị đã có chuyển biến tích cực, khẳng định đây là chủ trương đúng đắn, kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn để kiến tạo phát triển.

Những kết quả nổi bật đã được ghi nhận, trong đó có đóng góp không nhỏ của khu vực doanh nghiệp:

• Hành lang pháp lý được khơi thông: Một loạt văn bản luật, nghị định, thông tư mới được ban hành, tạo nền tảng pháp lý vững chắc hơn cho hoạt động đổi mới sáng tạo.
• Nguồn lực tài chính được ưu tiên: Ngân sách nhà nước đã bố trí tới 3% tổng chi cho lĩnh vực này, một con số có ý nghĩa lớn về mặt cam kết chính sách.
• Chuyển đổi số trong hệ thống chính trị có chuyển biến: Việc triển khai các kế hoạch, quy định về chuyển đổi số bắt đầu đi vào thực chất.
• Đóng góp vào GDP: Tỷ trọng đóng góp của KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong GDP ước đạt trên 16,4%, một chỉ số rất đáng khích lệ.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, thông báo cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ, mà đa phần chúng ta đều ít nhiều cảm nhận được:

• Một số văn bản hướng dẫn vẫn chậm, khiến chính sách chưa kịp thời “vào đời sống” doanh nghiệp.
• Hạ tầng số cơ sở còn yếu, hệ thống phần mềm giữa các bộ ngành phân mảnh, gây khó cho dịch vụ công trực tuyến.
• Tiến độ xây dựng và chuẩn hóa cơ sở dữ liệu quốc gia còn chậm.
• Giải ngân vốn cho một số hạng mục trọng điểm chưa nhanh.
• Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực then chốt như AI, bán dẫn, an ninh mạng.
• Rủi ro về an ninh mạng, bảo mật dữ liệu vẫn là mối lo thường trực.

Nhìn nhận một cách công bằng, đây là bức tranh khá toàn diện. Nó cho thấy Nhà nước đã nhìn thấy và thừa nhận những khó khăn mà doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, đang phải đối mặt trên hành trình chuyển đổi số. Và quan trọng hơn, từ những tồn tại này, định hướng cho năm 2026 mới thực sự rõ ràng và quyết liệt.

Năm 2026: “Hành động đột phá, lan tỏa kết quả” và những thông điệp trực tiếp đến doanh nghiệp

Nếu 2025 là năm xây nền móng, thì 2026 được xác định là năm phải “tăng tốc”. Phương châm “Hành động đột phá, lan tỏa kết quả” được nêu rõ, với yêu cầu chuyển từ báo cáo tiến độ sang báo cáo hiệu quả, từ “có làm” sang “làm đến nơi đến chốn”. Điều này không chỉ áp dụng cho các cơ quan nhà nước, mà còn là thông điệp gián tiếp khuyến khích cộng đồng doanh nghiệp cũng cần một tinh thần hành động tương tự.

Từ 7 định hướng chỉ đạo được nêu trong thông báo, tôi rút ra một số điểm then chốt mà doanh nghiệp cần đặc biệt lưu tâm:

1. Chuyển đổi số doanh nghiệp trở thành ưu tiên hàng đầu của Chính phủ

Đây có lẽ là thông tin quan trọng nhất. Thông báo nêu rõ: “Chính phủ tập trung chỉ đạo thúc đẩy mạnh mẽ việc thực hiện chuyển đổi số toàn diện trên các lĩnh vực: Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số. Trong đó, ưu tiên chuyển đổi số trong khu vực doanh nghiệp, nhất là các ngành kinh tế, công nghiệp trọng điểm…” và liệt kê một loạt ngành nghề: chế biến thực phẩm, dệt may, da giày, hóa chất, cơ khí điện tử, nông nghiệp thông minh, thương mại điện tử…

Điều này có nghĩa là gì?

• Cơ hội tiếp cận hỗ trợ: Các doanh nghiệp trong những ngành này có thể kỳ vọng vào các chương trình, đề án, gói hỗ trợ (có thể là tài chính, công nghệ, đào tạo) cụ thể từ Nhà nước trong thời gian tới để thúc đẩy chuyển đổi số.
• Áp lực cạnh tranh: Khi chuyển đổi số trở thành xu thế chung được nhà nước dẫn dắt, doanh nghiệp nào chậm chân sẽ có nguy cơ bị bỏ lại phía sau, không chỉ về công nghệ mà còn về khả năng kết nối với hệ sinh thái số quốc gia.
• Chuẩn hóa và kết nối: Việc ưu tiên này sẽ đi kèm với nỗ lực chuẩn hóa dữ liệu, quy trình, tạo điều kiện để doanh nghiệp kết nối liên thông với hệ thống của cơ quan thuế, hải quan, bảo hiểm… một cách suôn sẻ hơn.

2. Nhà nước sẽ là “khách hàng đầu tiên” – Cơ hội vàng cho doanh nghiệp công nghệ

Nhà nước phải đóng vai trò kiến tạo, tháo gỡ rào cản, đồng thời là những “khách hàng” đầu tiên đặt hàng các sản phẩm, dịch vụ và giải pháp về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đây là một chủ trương cực kỳ thiết thực. Thay vì chỉ hỗ trợ qua các quỹ, Nhà nước trực tiếp tạo ra thị trường đầu ra cho các sản phẩm công nghệ trong nước. Đối với các doanh nghiệp FDI có công nghệ cao, các startup công nghệ, hay cả các SME có giải pháp phần mềm quản trị (ERP, CRM, kế toán điện tử…), đây là cơ hội lớn để cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho chính các cơ quan nhà nước, bệnh viện, trường học… Việc này không chỉ mang lại doanh thu mà còn là minh chứng thực tế uy tín nhất cho sản phẩm.

3. Phát triển cơ sở dữ liệu – Trách nhiệm và lợi ích song hành

Thông báo đặt ra 3 câu hỏi then chốt, và câu hỏi đầu tiên là: “Các bộ, ngành, các địa phương, doanh nghiệp phải hình thành cơ sở dữ liệu của mình như thế nào?” với yêu cầu hoàn thành danh mục cơ sở dữ liệu trong Quý I/2026 và đảm bảo dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”.

Đối với doanh nghiệp, điều này có thể hiểu là:

• Trách nhiệm báo cáo: Các báo cáo thuế, bảo hiểm, thống kê… trong tương lai sẽ yêu cầu tính chuẩn hóa và kết nối dữ liệu cao hơn. Doanh nghiệp cần có hệ thống quản trị nội bộ (phần mềm kế toán, quản lý kho, nhân sự) đủ mạnh để xuất ra các luồng dữ liệu chuẩn.
• Tài sản số của doanh nghiệp: Dữ liệu khách hàng, dữ liệu sản xuất, dữ liệu tài chính… nếu được tổ chức tốt, sẽ trở thành tài sản số vô giá, giúp phân tích, dự báo và ra quyết định chính xác.
• Mẹo thực tế: Hãy bắt đầu ngay từ việc “sạch” hóa dữ liệu trên chính các file Excel hay phần mềm hiện có. Chuẩn hóa danh mục khách hàng, nhà cung cấp, mã hàng hóa… Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất cho mọi kế hoạch chuyển đổi số.

4. An ninh mạng và chủ quyền số – Điều kiện tiên quyết không thể xem nhẹ

Với tư cách là người thường xuyên tư vấn về bảo mật thông tin tài chính, tôi đánh giá cao việc thông báo nhấn mạnh đây là “điều kiện tiên quyết để phát triển bền vững”. Rủi ro bị tấn công mạng, rò rỉ dữ liệu khách hàng, thông tin kế toán nội bộ là có thật và hậu quả rất nặng nề, đặc biệt với các doanh nghiệp nhỏ.Lời khuyên: Ưu tiên ngân sách cho các giải pháp bảo mật cơ bản như firewall, phần mềm diệt virus bản quyền, sao lưu dữ liệu định kỳ (backup), và đào tạo nhận thức cho nhân viên về an toàn thông tin.

Lời khuyên hành động cụ thể cho từng loại hình doanh nghiệp

Từ những phân tích trên, tôi xin đưa ra một số gợi ý hành động thiết thực, phù hợp với đặc thù của từng nhóm đối tượng:

Đối với Doanh nghiệp FDI:

• Tận dụng cơ hội “Nhà nước là khách hàng”: Chủ động nghiên cứu và đề xuất các giải pháp công nghệ cao phù hợp với nhu cầu chuyển đổi số của các cơ quan, tập đoàn nhà nước Việt Nam. Đây có thể là cánh cửa mở ra thị trường công rộng lớn.
• Đầu tư vào R&D và liên kết “3 Nhà”: Mô hình hợp tác Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp được nhấn mạnh. Các doanh nghiệp FDI có thể thiết lập các trung tâm nghiên cứu, hợp tác đào tạo với các trường đại học trong nước, vừa tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, vừa nâng cao hình ảnh và đáp ứng yêu cầu về hàm lượng công nghệ nội địa.
• Chuẩn bị cho yêu cầu về dữ liệu: Đảm bảo hệ thống ERP toàn cầu có thể tương thích và xuất báo cáo theo chuẩn dữ liệu mà Việt Nam sẽ áp dụng trong tương lai gần.

Đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME):

• Xác định lộ trình chuyển đổi số phù hợp: Đừng ôm đồm. Hãy bắt đầu từ nhu cầu cấp thiết nhất: có thể là phần mềm kế toán điện tử kết nối với cơ quan thuế, phần mềm quản lý bán hàng, hoặc công cụ quản lý kho. Mỗi bước nhỏ đều có giá trị.
• Theo dõi các chương trình hỗ trợ: Chủ động tìm hiểu