Hướng dẫn kế toán hộ kinh doanh theo Thông tư 152/2025

Trong hành trình xây dựng và phát triển doanh nghiệp, từ một hộ kinh doanh cá thể nhỏ lẻ đến những công ty FDI với quy mô lớn, có một yếu tố nền tảng mà bất kỳ chủ thể kinh doanh nào cũng cần thấu hiểu: công tác kế toán. Đây không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là “la bàn” định hướng tài chính, giúp bạn nhìn rõ sức khỏe doanh nghiệp và đưa ra những quyết định kinh doanh sáng suốt. Đặc biệt, với khu vực kinh tế tư nhân năng động, việc có một hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch về kế toán là vô cùng cần thiết để tạo sự bình đẳng và hỗ trợ sự phát triển bền vững.

Mới đây, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 152/2025/TT-BTC, một văn bản quan trọng hướng dẫn cụ thể về kế toán cho các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Với hiệu lực từ ngày 01/01/2026, thông tư này được kỳ vọng sẽ mang đến sự thống nhất, đơn giản hóa và nâng cao hiệu quả công tác kế toán cho một lực lượng đông đảo các chủ thể kinh doanh trong nền kinh tế. Bài viết này sẽ cùng bạn đi sâu phân tích những điểm mấu chốt, ý nghĩa thực tiễn và những lưu ý quan trọng khi áp dụng Thông tư 152.

Thông tư 152/2025/TT-BTC: Bước tiến mới trong chuẩn hóa kế toán cho kinh tế tư nhân

Thông tư 152/2025/TT-BTC ra đời trong bối cảnh Chính phủ liên tục có những cải cách mạnh mẽ nhằm hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh cá thể. Văn bản này không đơn thuần là quy định mới, mà là sự cụ thể hóa, hệ thống hóa các hướng dẫn, tạo ra một “cẩm nang” thực hành kế toán bài bản, phù hợp với đặc thù quy mô và năng lực của các chủ thể này.

Sự ra đời của Thông tư 152 chính là minh chứng cho nỗ lực kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh, nơi mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh đều được ghi chép, phản ánh một cách trung thực và khoa học. Điều này không chỉ giúp nhà nước quản lý tốt hơn, mà quan trọng hơn, chính là công cụ đắc lực để chủ doanh nghiệp tự quản trị và phát triển bền vững.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Ai cần quan tâm?

Thông tư 152 áp dụng cho tất cả các hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh được thành lập, đăng ký hoạt động theo quy định của pháp luật Việt Nam. Điểm đáng chú ý là thông tư phân loại rất rõ ràng đối tượng áp dụng dựa trên nghĩa vụ thuế, từ đó đưa ra hướng dẫn kế toán phù hợp. Việc xác định đúng nhóm đối tượng ngay từ đầu là bước then chốt để thực hiện kế toán chính xác.

Phân loại đối tượng và chế độ kế toán theo Thông tư 152

Thông tư chia các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh thành 3 nhóm chính, mỗi nhóm sẽ có yêu cầu về sổ sách và cách ghi chép khác nhau. Việc phân loại này giúp giảm thiểu gánh nặng hành chính cho những hộ kinh doanh rất nhỏ, đồng thời vẫn đảm bảo tính minh bạch cho những đơn vị có quy mô và doanh thu lớn hơn.

Nhóm 1: Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không chịu thuế GTGT và không phải nộp thuế TNCN

Đây thường là những hộ kinh doanh có quy mô rất nhỏ, doanh thu dưới ngưỡng phải đăng ký nộp thuế GTGT và thu nhập tính thuế TNCN dưới mức khởi điểm. Với nhóm này, Thông tư 152 hướng dẫn cách ghi chép kế toán đơn giản nhất, tập trung vào việc theo dõi thu, chi tiền mặt và tài sản cơ bản. Mục đích chính là giúp chủ hộ quản lý dòng tiền và xác định kết quả kinh doanh một cách cơ bản, phục vụ cho nhu cầu nội bộ và làm cơ sở khi cần cung cấp thông tin cho cơ quan quản lý.

Nhóm 2: Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh chịu thuế GTGT và phải nộp thuế TNCN

Nhóm này bao gồm các đơn vị đã đăng ký phương pháp khấu trừ thuế GTGT hoặc tính thuế GTGT theo tỷ lệ %, và có thu nhập vượt trên mức miễn thuế TNCN. Yêu cầu kế toán cho nhóm này chi tiết và đầy đủ hơn. Thông tư sẽ hướng dẫn cụ thể về:

• Việc mở sổ theo dõi chi tiết doanh thu, chi phí.
• Cách phân loại và ghi nhận các khoản chi phí được trừ và không được trừ khi tính thuế TNCN.
• Theo dõi thuế GTGT đầu vào, đầu ra (nếu áp dụng phương pháp khấu trừ).
• Lập các báo cáo tổng hợp phục vụ cho việc quyết toán thuế cuối kỳ.

Đối với nhóm 2, việc ghi chép kế toán không chỉ là nghĩa vụ, mà còn là “vũ khí” để tối ưu nghĩa vụ thuế một cách hợp pháp. Một bộ sổ sách rõ ràng sẽ giúp bạn chứng minh được các khoản chi phí hợp lý, từ đó giảm thiểu số thuế phải nộp và tránh được các rủi ro về thanh tra, kiểm tra thuế.

Nhóm 3: Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có hoạt động thuộc diện chịu các loại thuế khác

Nhóm này áp dụng cho các trường hợp kinh doanh đặc thù chịu các loại thuế như thuế tài nguyên, thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt… Thông tư sẽ có hướng dẫn bổ sung về việc theo dõi, hạch toán các khoản thuế đặc thù này vào chi phí hoặc giá vốn, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật về thuế.

Hướng dẫn chi tiết về sổ kế toán và cách ghi chép

Một trong những đóng góp thiết thực nhất của Thông tư 152 là việc chuẩn hóa mẫu sổ kế toán và phương pháp ghi chép. Điều này xóa bỏ sự lúng túng, tùy tiện trước đây, giúp các hộ kinh doanh dễ dàng thực hiện.

Các loại sổ kế toán cơ bản

Tùy thuộc vào nhóm đối tượng, hệ thống sổ sách có thể bao gồm:

• Sổ theo dõi thu, chi tiền mặt: Ghi chép hàng ngày tất cả các khoản thu vào, chi ra bằng tiền mặt.
• Sổ theo dõi doanh thu: Ghi nhận chi tiết từng nguồn doanh thu theo ngày/tháng.
• Sổ theo dõi chi phí: Phân loại và ghi nhận các khoản chi phí như nguyên vật liệu, tiền thuê mặt bằng, điện nước, lương nhân viên…
• Sổ theo dõi tài sản, công cụ dụng cụ: Theo dõh sự biến động của tài sản cố định, công cụ phục vụ kinh doanh.
• Sổ theo dõi thuế: Dành cho nhóm 2 và 3, để theo dõi số thuế phát sinh, đã nộp, còn phải nộp.

Nguyên tắc ghi sổ và lưu trữ

Thông tư nhấn mạnh các nguyên tắc:

• Ghi sổ kịp thời, liên tục: Nên ghi chép ngay khi phát sinh nghiệp vụ, tránh dồn việc.
• Đầy đủ, rõ ràng, trung thực: Mọi số liệu phải có chứng từ hợp lệ, hợp pháp đi kèm (hóa đơn, phiếu thu/chi, hợp đồng…).
• Lưu trữ an toàn: Sổ sách và chứng từ kế toán phải được lưu trữ theo đúng thời hạn quy định của Luật Kế toán (thường là 10 năm).

Mẹo nhỏ: Hãy tập thói quen sắp xếp chứng từ theo thứ tự thời gian và phân loại chúng vào các file riêng biệt ngay từ đầu mỗi tháng. Việc này sẽ tiết kiệm rất nhiều thời gian và công sức khi lập báo cáo hay đối chiếu.

Lợi ích thiết thực khi áp dụng đúng Thông tư 152

Việc tuân thủ và áp dụng tốt Thông tư 152 không chỉ giúp bạn “đúng luật”, mà còn mang lại những lợi ích vô cùng to lớn cho chính hoạt động kinh doanh của mình.

Quản trị nội bộ hiệu quả

Một hệ thống sổ sách minh bạch giống như “bản đồ tài chính” của doanh nghiệp. Nó giúp bạn:

• Biết chính xác doanh nghiệp đang lãi hay lỗ, lãi/lỗ từ đâu.
• Kiểm soát được dòng tiền, tránh tình trạng thiếu hụt thanh khoản bất ngờ.
• Phân tích được tỷ trọng chi phí, từ đó có kế hoạch cắt giảm hợp lý.
• Đánh giá hiệu quả của từng sản phẩm, dịch vụ hoặc từng chi nhánh (nếu có).

Giảm thiểu rủi ro pháp lý và thuế

Khi có đầy đủ sổ sách, chứng từ, bạn sẽ tự tin hơn rất nhiều khi cơ quan thuế tiến hành thanh tra, kiểm tra. Bạn có đầy đủ căn cứ để giải trình mọi nghiệp vụ, tránh bị xử phạt do không có hóa đơn chứng từ hoặc ghi chép không đầy đủ. Đây là cách bảo vệ doanh nghiệp một cách chủ động và hiệu quả nhất.

Tạo dựng uy tín và mở rộng cơ hội

Một doanh nghiệp có báo cáo tài chính minh bạch sẽ dễ dàng nhận được sự tin tưởng từ đối tác, khách hàng và đặc biệt là các tổ chức tín dụng. Khi bạn cần vay vốn ngân hàng để mở rộng kinh doanh, một bộ hồ sơ kế toán rõ ràng là yếu tố then chốt để thuyết phục họ.

Lộ trình chuẩn bị và những điều cần lưu ý trước ngày 01/01/2026

Thời gian từ nay đến khi thông tư chính thức có hiệu lực không còn nhiều. Đây là lúc các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh cần chủ động chuẩn bị để chuyển đổi một cách suôn sẻ.

1. Tự xác định hoặc nhờ tư vấn phân loại nhóm đối tượng: Hãy rà soát lại tình hình đăng ký thuế, doanh thu của mình để biết mình thuộc nhóm nào.
2. Nghiên cứu kỹ mẫu sổ và cách ghi chép cho nhóm của mình: Có thể tải toàn văn Thông tư từ Cổng thông tin điện tử Bộ Tài chính để tham khảo.
3. Chuẩn bị hệ thống sổ sách vật lý hoặc phần mềm phù hợp: Bạn có thể mua sổ kế toán theo mẫu tại các nhà sách pháp luật, hoặc cân nhắc sử dụng các phần mềm kế toán đơn giản, chi phí thấp dành riêng cho hộ kinh doanh.
4. Sắp xếp, hệ thống lại toàn bộ chứng từ năm 2025: Đây là cơ sở để bạn bắt đầu ghi sổ kế toán theo quy định mới từ đầu năm 2026 một cách chính xác.
5. Đào tạo hoặc thuê ngoài nếu cần: Nếu cảm thấy quá phức tạp, hãy cân nhắc tham gia các khóa đào tạo ngắn hạn về kế toán cho hộ kinh doanh, hoặc thuê một kế toán viên part-time/dịch vụ kế toán để được hỗ trợ chuyên nghiệp.

Hành trình kinh doanh luôn đi kèm với những thử thách và cơ hội. Việc nắm bắt và chủ động thực hiện các quy định mới như Thông tư 152/2025/TT-BTC không chỉ là tuân thủ pháp luật, mà còn là cách bạn trang bị cho mình một nền tảng vững chắc để đi xa hơn. Một doanh nghiệp được quản trị bài bản từ những khâu cơ bản nhất như kế toán chắc chắn sẽ có sức