Logistics xanh: Chiến lược bền vững cho doanh nghiệp Việt

Trong một thế giới mà biến đổi khí hậu không còn là dự báo xa vời, và người tiêu dùng ngày càng đặt sự lựa chọn của mình vào những thương hiệu có trách nhiệm, mỗi chuyến hàng di chuyển không chỉ mang theo sản phẩm, mà còn gánh trên mình câu hỏi về dấu chân môi trường. Đối với các doanh nghiệp, từ FDI đến SME và hộ kinh doanh cá thể, “logistics xanh” đã vượt ra khỏi khái niệm thời thượng để trở thành một trụ cột chiến lược, một yếu tố sống còn cho sự phát triển bền vững và năng lực cạnh tranh trong tương lai.

Logistics xanh: Không chỉ là “sơn màu xanh” cho hoạt động

Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng logistics xanh đơn giản là sử dụng vài chiếc xe điện hay in hóa đơn trên giấy tái chế. Thực chất, đây là một cuộc cách mạng toàn diện trong tư duy quản lý chuỗi cung ứng, nơi hiệu quả kinh tế và hiệu quả môi trường song hành, bổ trợ cho nhau. Nó là một hệ triết lý vận hành: tối ưu hóa mọi nguồn lực để giảm thiểu lãng phí và tác động tiêu cực đến môi trường, từ nguyên liệu đầu vào cho đến khâu phân phối cuối cùng đến tay người tiêu dùng.

Logistics xanh không phải là gánh nặng chi phí, mà là một khoản đầu tư thông minh cho khả năng phục hồi, thương hiệu và lợi nhuận bền vững của doanh nghiệp.

Với các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam, hành trình này có vẻ đầy thách thức khi nguồn lực hạn chế. Tuy nhiên, bắt đầu từ những thay đổi nhỏ, có chiến lược, hoàn toàn có thể mang lại hiệu quả lớn, không chỉ về mặt môi trường mà còn về tài chính.

Ba trụ cột nền tảng để kiến tạo chuỗi cung ứng xanh

Để chuyển đổi sang mô hình logistics xanh một cách bài bản, doanh nghiệp cần xây dựng trên ba trụ cột chính, phù hợp với quy mô và đặc thù ngành nghề.

1. Vận tải xanh: Tối ưu hóa hành trình, chuyển đổi phương tiện

Đây thường là khâu phát thải carbon lớn nhất. Các giải pháp không nhất thiết phải là đầu tư xe điện ngay lập tức (dù đây là xu hướng tất yếu), mà có thể bắt đầu bằng:

• Tối ưu lộ trình: Sử dụng phần mềm lập lộ trình thông minh để giảm quãng đường chạy không, kết hợp giao nhận chung (consolidation) cho nhiều đơn hàng nhỏ lẻ.
• Chuyển đổi phương thức: Đánh giá lại cơ cấu vận tải. Với hàng hóa cồng kềnh, số lượng lớn, đường dài, vận tải đường thủy hoặc đường sắt có thể giảm phát thải đáng kể so với đường bộ.
• Bảo dưỡng phương tiện: Một đội xe được bảo dưỡng định kỳ tốt sẽ tiết kiệm nhiên liệu và giảm phát thải. Đây là giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả tức thì.

2. Kho bãi và đóng gói thông minh

Kho hàng là trái tim của logistics, và đây cũng là nơi tiềm ẩn nhiều cơ hội “xanh hóa”.

• Tiết kiệm năng lượng: Lắp đặt hệ thống chiếu sáng LED, sử dụng năng lượng mặt trời cho các hoạt động phụ trợ, tối ưu hóa hệ thống điều hòa/ thông gió.
• Quản lý kho thông minh: Áp dụng hệ thống WMS (Warehouse Management System) để tối ưu không gian lưu trữ, giảm thời gian và quãng đường di chuyển của xe nâng, nhân viên trong kho.
• Cách mạng bao bì: Đây là lĩnh vực mà SME có thể sáng tạo mạnh mẽ. Giảm kích thước bao bì, sử dụng vật liệu tái chế hoặc có thể phân hủy, thiết kế bao bì tái sử dụng. Mẹo nhỏ: Thử nghiệm với loại bỏ hoàn toàn hộp trong một số đơn hàng nội thành, sử dụng túi vải hoặc bao bì có ký gửi lại.

3. Quản lý dữ liệu và hợp tác trong chuỗi

Sự minh bạch và chia sẻ thông tin giữa các đối tác trong chuỗi cung ứng là chìa khóa để loại bỏ lãng phí.

• Số hóa quy trình: Chuyển đổi từ chứng từ giấy sang điện tử (e-invoice, e-B/L) không chỉ tiết kiệm giấy mà còn tăng tốc độ, độ chính xác và khả năng dự báo.
• Hợp tác chia sẻ tài nguyên: Các doanh nghiệp nhỏ trong cùng khu công nghiệp hoặc cùng ngành có thể chia sẻ kho lạnh, phương tiện vận chuyển, hoặc đơn giản là phối hợp để có những chuyến hàng đầy xe (full truck load) thay vì chạy nửa xe.

Sức mạnh của công nghệ: Đòn bẩy cho doanh nghiệp vừa và nhỏ

Công nghệ chính là yếu tố rút ngắn khoảng cách, giúp SME có thể tiếp cận các giải pháp logistics xanh với chi phí hợp lý.

• Nền tảng đám mây và IoT: Các giải pháp theo mô hình SaaS (Software as a Service) cho phép doanh nghiệp thuê bao phần mềm quản lý kho, vận tải với chi phí thấp. Cảm biến IoT giúp theo dõi nhiệt độ kho lạnh, vị trí container, tình trạng hàng hóa, giảm thiểu hư hỏng và lãng phí.
• Trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu: AI có thể dự báo nhu cầu chính xác hơn, giúp doanh nghiệp lên kế hoạch sản xuất và dự trữ tồn kho tối ưu, tránh dư thừa hoặc thiếu hụt – cả hai đều gây lãng phí tài nguyên.
• Blockchain cho truy xuất nguồn gốc: Đặc biệt quan trọng với doanh nghiệp xuất khẩu nông sản, thủy sản. Công nghệ này đảm bảo tính minh bạch, chứng minh nguồn gốc “xanh” và bền vững của sản phẩm, nâng cao giá trị và khả năng tiếp cận thị trường khó tính.

Tầm nhìn và cơ hội tại thị trường Việt Nam

Việt Nam đang ở một vị thế đặc biệt khi vừa là điểm đến sản xuất, vừa là thị trường tiêu dùng năng động. Xu hướng logistics xanh tạo ra cả thách thức lẫn cơ hội lớn:

• Yêu cầu từ đối tác toàn cầu: Các tập đoàn FDI và thương hiệu quốc tế ngày càng yêu cầu nhà cung cấp phải tuân thủ các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị). Việc “xanh hóa” logistics trở thành tấm vé thông hành để giữ chân và mở rộng hợp đồng.
• Chính sách hỗ trợ: Nhà nước đang có nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số và phát triển bền vững, từ ưu đãi thuế đến các quỹ tín dụng xanh. Việc chủ động nắm bắt và tận dụng các chính sách này là một lợi thế.
• Sức ép từ “bài toán dặm cuối” đô thị: Tình trạng ùn tắc tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM buộc các doanh nghiệp giao hàng phải tìm giải pháp sáng tạo: trạm trung chuyển (micro-fulfillment center), giao hàng bằng xe máy điện, giao hàng ban đêm, hoặc phối hợp với các điểm nhận hàng locker. Đây chính là động lực thực tiễn để áp dụng logistics xanh.

Lộ trình thực tế: Bắt đầu từ đâu?

Là một chuyên gia tư vấn, tôi hiểu rằng sự choáng ngợp có thể khiến doanh nghiệp trì hoãn. Hãy bắt đầu bằng một lộ trình thực tế:

1. Đánh giá hiện trạng (Carbon Footprint Assessment): Đo lường và hiểu được nguồn phát thải chính của bạn ở đâu (vận tải, kho, bao bì…). Bạn không thể quản lý thứ bạn không đo đếm được.
2. Đặt mục tiêu SMART: Ví dụ: “Giảm 10% chi phí nhiên liệu vận tải trong 12 tháng tới bằng cách tối ưu lộ trình” hoặc “Chuyển 30% bao bì sang vật liệu tái chế trong quý IV”.
3. Ưu tiên các giải pháp “lợi kép”: Thực hiện những thay đổi vừa tiết kiệm chi phí, vừa tốt cho môi trường trước (như tối ưu lộ trình, giảm kích thước bao bì).
4. Đào tạo và truyền thông nội bộ: Để mọi nhân viên, từ tài xế đến nhân viên kho, hiểu được ý nghĩa và cùng tham gia.
5. Hợp tác và chia sẻ: Tìm kiếm đối tác logistics có cùng tầm nhìn, tham gia vào các hiệp hội để học hỏi kinh nghiệm và chia sẻ nguồn lực.

Hành trình hướng tới một chuỗi cung ứng xanh không phải là cuộc chạy nước rút, mà là một hành trình marathon đòi hỏi sự kiên trì, linh hoạt và tầm nhìn dài hạn. Mỗi bước đi, dù nhỏ, đều có ý nghĩa. Nó không chỉ góp phần bảo vệ môi trường chung, mà còn kiến tạo nên lợi thế cạnh tranh bền vững, xây dựng hình ảnh thương hiệu đáng tin cậy và quan trọng nhất, là đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển thịnh vượng của chính doanh nghiệp bạn trong tương lai.

Trong một thế giới kinh doanh đầy biến động, việc chủ động nắm bắt xu hướng và tuân thủ các quy định về phát triển bền vững của nhà nước không còn là lựa chọn, mà là trách nhiệm và cơ hội. Hãy bắt đầu ngay hôm nay, từ chính những điều trong tầm tay. Khi dòng chảy logistics trở nên “xanh” hơn, nó sẽ không chỉ vận chuyển hàng hóa, mà còn chở theo cả tương lai bền vững cho doanh nghiệp và nền kinh tế Việt Nam.

Để cập nhật thêm những thông tin mới nhất về chính sách, giải pháp tài chính – kế toán – thuế hỗ trợ cho phát triển bền vững, bạn có thể theo dõi các chia sẻ giá trị từ đội ngũ chuyên gia tại website ConsultX và Facebook ConsultX.

Nguồn tham khảo & tài liệu gợi ý

• Báo cáo “Logistics Xanh: Xu hướng và Giải pháp” – VLA (Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam).
• Chương trình Hỗ trợ Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa Chuyển đổi số (SMEDx) – Bộ Kế hoạch và Đầu tư.
• Các tiêu chuẩn về Đo lường và Báo cáo Phát thải Khí nhà kính (GHG Protocol).
• Bài viết “Logistics chuỗi lạnh nông sản – thủy sản: Việt Nam đã sẵn sàng?” – Tạp chí Vietnam Logistics Review.