Chính sách kế toán, thuế, lương mới từ 2026

Một năm mới không chỉ mang đến những cơ hội kinh doanh mới, mà còn mở ra một chương pháp lý mới với nhiều thay đổi quan trọng. Đối với các doanh nghiệp, từ FDI đến doanh nghiệp vừa và nhỏ, hay các hộ kinh doanh cá thể, việc nắm bắt kịp thời và chuẩn bị sẵn sàng cho những thay đổi này không chỉ là nghĩa vụ, mà còn là chìa khóa để vận hành trơn tru, bền vững và tối ưu hóa chi phí. Hãy cùng chúng tôi điểm qua những chính sách mới về kế toán, thuế và tiền lương sẽ chính thức áp dụng từ 01/01/2026, để bạn có một lộ trình rõ ràng cho năm tài chính sắp tới.

Nhóm chính sách mới về kế toán: Sự thay đổi toàn diện

Từ ngày 01/01/2026, khung pháp lý về kế toán sẽ có một bước chuyển mình quan trọng với việc ban hành chế độ kế toán doanh nghiệp mới, thay thế hàng loạt văn bản đã tồn tại nhiều năm. Đây là cơ hội để doanh nghiệp hiện đại hóa hệ thống kế toán, nhưng cũng đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng.

Chế độ kế toán doanh nghiệp mới: Thông tư 99/2025/TT-BTC

Thông tư 99/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính sẽ chính thức có hiệu lực, thay thế toàn bộ Thông tư 200/2014/TT-BTC và các văn bản sửa đổi, bổ sung liên quan. Thông tư mới áp dụng cho hầu hết các doanh nghiệp, trừ tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Điều này đồng nghĩa với việc hệ thống sổ sách, chứng từ, báo cáo tài chính và đặc biệt là hệ thống tài khoản kế toán sẽ có những điều chỉnh đáng kể.

Thay đổi lớn: Từ Bảng cân đối kế toán đến Báo cáo tình hình tài chính

Một thay đổi dễ nhận thấy nhất là tên gọi của một báo cáo trọng yếu. Thay vì “Bảng cân đối kế toán” (Mẫu số B01-DN), doanh nghiệp sẽ lập “Báo cáo tình hình tài chính”. Sự thay đổi này không chỉ ở tên gọi mà phản ánh xu hướng trình bày thông tin tài chính toàn diện hơn. Hệ thống Báo cáo tài chính năm đầy đủ từ 2026 sẽ bao gồm:

• Báo cáo tình hình tài chính (Mẫu số B01-DN).
• Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Mẫu số B02-DN).
• Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Mẫu số B03-DN).
• Bản thuyết minh Báo cáo tài chính (Mẫu số B09-DN).

Hệ thống tài khoản kế toán: Tinh gọn và sát với bản chất hơn

Đây có lẽ là phần ảnh hưởng trực tiếp và sâu rộng nhất đến công việc hằng ngày của kế toán viên. Thông tư 99 điều chỉnh hệ thống tài khoản theo hướng:

• Đổi tên cho rõ nghĩa: Ví dụ: TK 112 “Tiền gửi ngân hàng” thành “Tiền gửi không kỳ hạn”; TK 242 “Chi phí trả trước” thành “Chi phí chờ phân bổ”.
• Bổ sung tài khoản mới: Như TK 215 “Tài sản sinh học” để theo dõi súc vật, cây trồng; TK 332 “Phải trả cổ tức, lợi nhuận”.
• Bãi bỏ nhiều tài khoản chi tiết: Các tài khoản chi tiết về loại tiền (1111, 1112…), một số tài khoản về công cụ tài chính, chi sự nghiệp không còn phù hợp sẽ được bãi bỏ, giúp hệ thống tinh gọn hơn.

Mẹo thực tế cho doanh nghiệp: Ngay từ bây giờ, hãy yêu cầu bộ phận kế toán hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ kế toán của bạn rà soát lại toàn bộ sơ đồ tài khoản đang sử dụng. Đối chiếu với Phụ lục II của Thông tư 99 để lập kế hoạch điều chỉnh, cập nhật phần mềm kế toán và đào tạo lại nhân sự. Việc này cần thời gian, đừng để đến sát ngày 01/01/2026 mới bắt tay vào làm.

Quyền lựa chọn linh hoạt cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Một điểm đáng chú ý là doanh nghiệp nhỏ và vừa được quyền lựa chọn áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 99 nếu thấy phù hợp với đặc điểm hoạt động và yêu cầu quản lý. Tuy nhiên, nếu đã lựa chọn, phải áp dụng nhất quán ít nhất một năm tài chính và nếu thay đổi, phải giải trình rõ trong Bản thuyết minh Báo cáo tài chính.

Trách nhiệm mới: Ban hành Quy chế mở tài khoản kế toán

Nếu doanh nghiệp bạn có nhu cầu sửa đổi, bổ sung hệ thống tài khoản kế toán cho phù hợp với ngành nghề đặc thù, từ năm 2026, bạn có trách nhiệm ban hành một văn bản nội bộ gọi là “Quy chế mở tài khoản kế toán”. Quy chế này phải nêu rõ sự cần thiết và cam kết trách nhiệm của doanh nghiệp trước pháp luật về những điều chỉnh đó. Đây là bước tiến trong việc chuẩn hóa hồ sơ nội bộ.

Nhóm chính sách thuế có hiệu lực từ năm 2026: Siết chặt và ưu đãi

Cùng với kế toán, lĩnh vực thuế cũng có những điều chỉnh đáng kể, đặc biệt với sự có hiệu lực của Luật sửa đổi Luật Thuế GTGT 2025 và các nghị định hướng dẫn mới.

Thay đổi về người nộp thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN)

Phạm vi người nộp thuế TNDN được mở rộng và làm rõ hơn, đặc biệt với doanh nghiệp nước ngoài. Dù có hay không có cơ sở thường trú tại Việt Nam, nếu có thu nhập phát sinh tại Việt Nam (kể cả từ cung cấp hàng hóa, dịch vụ qua thương mại điện tử), doanh nghiệp nước ngoài đều có thể phát sinh nghĩa vụ thuế TNDN.

Quy định “cứng” về thanh toán không dùng tiền mặt

Đây có lẽ là quy định được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm nhiều nhất. Theo Nghị định 320/2025/NĐ-CP:

Từ 01/01/2026, mọi khoản chi từ 05 triệu đồng trở lên cho một lần mua hàng hóa, dịch vụ muốn được tính vào chi phí hợp lý khi tính thuế TNDN, bắt buộc phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt (chuyển khoản, thẻ, ví điện tử…).

Một số lưu ý quan trọng:

• Mua nhiều lần trong ngày của cùng một người bán, tổng từ 5 triệu đồng trở lên cũng áp dụng quy định này.
• Trường hợp nhân viên ứng tiền mua hộ, doanh nghiệp phải có quy chế nội bộ rõ ràng và nhân viên đó phải thanh toán không tiền mặt, sau đó doanh nghiệp hoàn ứng.
• Nếu tại thời điểm hạch toán chưa thanh toán, bạn vẫn được tạm tính chi phí. Nhưng khi thanh toán sau đó bằng tiền mặt, bạn phải điều chỉnh giảm chi phí ngay tại kỳ thanh toán đó, kể cả khi đã qua thanh tra thuế.

Lời khuyên: Hãy rà soát và điều chỉnh ngay quy chế tài chính, quy trình mua sắm của công ty. Khuyến khích và tạo điều kiện để nhân viên sử dụng các hình thức thanh toán điện tử. Điều này không chỉ giúp tuân thủ thuế mà còn minh bạch hóa mọi giao dịch.

Bổ sung và điều chỉnh các khoản ưu đãi thuế

Bên cạnh các quy định siết chặt, chính sách thuế 2026 cũng có những điều chỉnh về ưu đãi:

• Bổ sung miễn thuế cho thu nhập từ dịch vụ kỹ thuật trực tiếp phục vụ nông nghiệp như thoát lũ, ngăn mặn, rửa phèn.
• Thu hẹp thời gian miễn thuế đối với sản phẩm làm ra từ công nghệ mới lần đầu áp dụng tại Việt Nam (còn 3 năm thay vì có thể lên đến 5 năm như trước).
• Làm rõ tiêu chí để doanh nghiệp sản xuất thiết bị điện tử được hưởng ưu đãi thuế TNDN, xoay quanh việc sử dụng chip bán dẫn liên quan đến Việt Nam, hoạt động R&D, thiết kế sản phẩm tại Việt Nam và phát triển chuỗi cung ứng nội địa.

Nhóm chính sách mới về tiền lương: Điều chỉnh tăng và nghĩa vụ kèm theo

Việc điều chỉnh lương tối thiểu vùng là câu chuyện thường niên, nhưng năm 2026, mức tăng này kéo theo hàng loạt nghĩa vụ tài chính khác mà doanh nghiệp cần lưu tâm.

Mức lương tối thiểu vùng mới từ 01/01/2026

Theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP, mức lương tối thiểu vùng được điều chỉnh như sau:

• Vùng I: 5.310.000 đồng/tháng (tăng 350.000 đồng).
• Vùng II: 4.730.000 đồng/tháng (tăng 320.000 đồng).
• Vùng III: 4.140.000 đồng/tháng (tăng 280.000 đồng).
• Vùng IV: 3.700.000 đồng/tháng (tăng 250.000 đồng).

Tác động dây chuyền đến chi phí doanh nghiệp

Việc tăng lương tối thiểu không chỉ dừng lại ở việc trả thêm lương cho những người đang hưởng lương ở mức sàn. Nó kéo theo hàng loạt hệ lụy về chi phí:

1. Đóng BHXH, BHYT, BHTN: Mức lương đóng bảo hiểm không được thấp hơn lương tối thiểu vùng. Doanh nghiệp phải rà soát toàn bộ hợp đồng lao động và điều chỉnh mức đóng cho phù hợp, dẫn đến chi phí bảo hiểm tăng lên.
2. Kinh phí công đoàn: Tính trên quỹ tiền lương, nên cũng sẽ tăng theo.
3. Rà soát hợp đồng và thỏa ước lao động tập thể: Các văn bản này phải được cập nhật để đảm bảo không có điều khoản nào thấp hơn quy định pháp luật.

Doanh nghiệp cần tính toán lại toàn bộ quỹ lương và chi phí nhân sự dự kiến cho năm 2026 để có kế hoạch tài chính phù hợp, tránh bị động.

Lộ trình hành động cho doanh nghiệp trước thềm năm 2026

Đứng trước một loạt thay đổi, đâu là những việc cần làm ngay? Dưới đây là một lộ trình gợi ý:

• Giai đoạn 1 – Nghiên cứu và đánh giá (Ngay từ bây giờ):
  • Phân công bộ phận chuyên trách (Kế toán, Nhân sự, Pháp chế) nghiên cứu kỹ các văn bản mới.
  • Đánh giá mức độ ảnh hưởng cụ thể đến từng quy trình, từng khoản mục chi phí của doanh nghiệp.
• Giai đoạn 2 – Lập kế hoạch điều chỉnh (Quý 3-4/2025):
  • Lên kế hoạch cập nhật phần mềm kế toán, phần mềm nhân sự – tiền lương.
  • Soạn th