Thay đổi thuế kế toán 2026: Hướng dẫn chi tiết cho doanh nghiệp

Năm 2026 đang đến gần, mang theo một làn gió mới trong hành lang pháp lý về thuế và kế toán tại Việt Nam. Đối với các doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp vừa và nhỏ, cùng hàng triệu hộ kinh doanh cá thể, việc nắm bắt kịp thời những thay đổi này không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ, mà còn là cơ hội để tối ưu hóa hoạt động, cắt giảm chi phí và xây dựng nền tảng tài chính minh bạch, vững chắc cho tương lai. Bài viết này sẽ đồng hành cùng bạn khám phá chi tiết những chính sách mới quan trọng, giúp bạn chuẩn bị một kế hoạch chuyển đổi suôn sẻ và hiệu quả.

Bước ngoặt lớn: Chính thức bỏ thuế khoán từ 01/01/2026

Sau nhiều năm thảo luận, một thay đổi mang tính bước ngoặt đã chính thức được xác nhận. Từ ngày 01/01/2026, phương pháp thuế khoán đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh sẽ chính thức được xóa bỏ. Đây là nội dung trọng tâm được nêu rõ trong Nghị quyết 68-NQ/TW và được cụ thể hóa tại khoản 6 Điều 10 Nghị quyết 198/2025/QH15.

Việc bỏ thuế khoán không đơn thuần là thay đổi cách tính thuế. Đây là một phần của chiến lược lớn hơn nhằm số hóa, minh bạch hóa và đơn giản hóa hệ thống quản lý thuế, tạo mọi điều kiện thuận lợi để khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp, từ đó phát triển bền vững và hội nhập sâu rộng hơn.

Điều này đồng nghĩa với việc, thay vì nộp một mức thuế cố định (khoán) hàng năm dựa trên ước tính doanh thu, từ năm 2026, mọi hộ kinh doanh sẽ phải kê khai và nộp thuế dựa trên doanh thu thực tế phát sinh, được quản lý chặt chẽ thông qua dữ liệu từ hóa đơn điện tử, máy tính tiền và tài khoản ngân hàng.

Phân nhóm quản lý thuế mới theo doanh thu

Theo Đề án ban hành kèm Quyết định 3389/QĐ-BTC, hộ kinh doanh từ 2026 sẽ được phân thành 3 nhóm chính dựa trên tổng doanh thu hàng năm, với các chế độ kê khai, nộp thuế và nghĩa vụ khác nhau:

• Nhóm 1: Doanh thu ≤ 200 triệu đồng/năm.
• Nhóm 2: Doanh thu từ trên 200 triệu đến 3 tỷ đồng/năm.
• Nhóm 3: Doanh thu > 3 tỷ đồng/năm.

Tuy nhiên, một đề xuất mới đáng chú ý từ Bộ Tài chính (Công văn 18491/BTC-CST) đang được xem xét là nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên 500 triệu đồng/năm. Nếu được thông qua, đây sẽ là tin vui lớn, giúp giảm gánh nặng thuế cho một lượng lớn hộ kinh doanh siêu nhỏ.

Bảng so sánh nghĩa vụ chính theo từng nhóm (dựa trên dự thảo)

Dưới đây là bảng tóm tắt những điểm khác biệt cốt lõi giữa các nhóm, giúp bạn có cái nhìn tổng quan:

• Thuế GTGT:
  • Nhóm 1: Không phải nộp.
  • Nhóm 2: Nộp theo phương pháp trực tiếp (tỷ lệ % trên doanh thu). Có thể tự nguyện đăng ký khấu trừ nếu đủ điều kiện.
  • Nhóm 3: Bắt buộc áp dụng phương pháp khấu trừ thuế.
• Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN):
  • Nhóm 1: Không phải nộp.
  • Nhóm 2: Tính theo tỷ lệ % trên doanh thu (tùy ngành nghề).
  • Nhóm 3: Tính trên thu nhập tính thuế (Doanh thu – Chi phí hợp lý) với thuế suất phổ thông 17%.
• Kê khai doanh thu:
  • Nhóm 1: Kê khai 2 lần/năm.
  • Nhóm 2: Kê khai theo quý (4 lần/năm) + Quyết toán năm.
  • Nhóm 3: Kê khai theo tháng hoặc quý + Quyết toán năm.
• Hóa đơn điện tử:
  • Nhóm 1: Được khuyến khích sử dụng.
  • Nhóm 2 & 3: Bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử có mã hoặc hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền (nếu doanh thu > 1 tỷ và bán lẻ trực tiếp).
• Tài khoản ngân hàng:
  • Nhóm 1: Không bắt buộc.
  • Nhóm 2 & 3: Bắt buộc mở tài khoản riêng cho hoạt động kinh doanh.

Thông tư 99/2025/TT-BTC: Chế độ kế toán mới thay thế Thông tư 200

Song hành với cải cách thuế, lĩnh vực kế toán cũng có bước chuyển mình quan trọng. Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, thay thế cho Thông tư 200/2014/TT-BTC, mang đến một bộ quy tắc kế toán cập nhật và tinh gọn hơn.

Thông tư mới đi kèm 4 phụ lục quan trọng:

• Phụ lục 1: Danh mục và biểu mẫu chứng từ kế toán.
• Phụ lục 2: Hệ thống tài khoản kế toán doanh nghiệp đã được điều chỉnh, cập nhật.
• Phụ lục 3: Sổ kế toán với 42 mẫu (giảm 3 mẫu so với cũ), giúp việc ghi chép trở nên đơn giản và tập trung hơn.
• Phụ lục 4: Biểu mẫu Báo cáo tài chính với cấu trúc và chỉ tiêu mới, phản ánh chính xác hơn bản chất các nghiệp vụ kinh tế phát sinh.

Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc cập nhật ngay từ bây giờ là vô cùng cần thiết. Hãy rà soát lại phần mềm kế toán, đào tạo lại nhân sự và điều chỉnh quy trình làm việc để đảm bảo việc áp dụng Thông tư 99 được diễn ra suôn sẻ ngay từ những giao dịch đầu tiên của năm tài chính 2026.

Cập nhật mới về các sắc thuế quan trọng

Bên cạnh những thay đổi mang tính hệ thống, một số sắc thuế cụ thể cũng có điều chỉnh đáng chú ý từ năm 2026.

Thuế Bảo vệ Môi trường (BVMT) với xăng, dầu, mỡ nhờn

Theo Nghị quyết 109/2025/UBTVQH15, mức thuế BVMT áp dụng trong năm 2026 cho một số mặt hàng như sau:

• Xăng (trừ etanol): 2.000 đồng/lít.
• Dầu diesel: 1.000 đồng/lít.
• Dầu nhờn, mỡ nhờn: 1.000 đồng/lít.

Lưu ý: Mức thuế này chỉ áp dụng cho năm 2026. Từ 2027 trở đi sẽ áp dụng theo Biểu thuế đã được sửa đổi.

Điều chỉnh mức Giảm trừ gia cảnh thuế TNCN

Đây là một tin vui cho người lao động. Theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, từ kỳ tính thuế năm 2026:

• Mức giảm trừ cho người nộp thuế tăng lên 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm).
• Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc tăng lên 6,2 triệu đồng/tháng.

Việc điều chỉnh này phản ánh chính sách thích ứng với biến động kinh tế, giúp giảm bớt gánh nặng thuế và tăng thu nhập thực tế cho người dân.

Luật Thuế Giá trị gia tăng (GTGT) 2024: 7 điểm doanh nghiệp cần nhớ

Luật Thuế GTGT sửa đổi 2024 sẽ chính thức phát huy hiệu lực đầy đủ, với nhiều thay đổi sâu rộng:

1. Thu hẹp diện không chịu thuế: Một số mặt hàng như phân bón, máy móc nông nghiệp chuyên dùng, tàu đánh bắt xa bờ sẽ chuyển từ “không chịu thuế” sang chịu thuế suất 5% hoặc 10%.
2. Thay đổi giá tính thuế hàng nhập khẩu: Công thức mới đã bao gồm đầy đủ các loại thuế nhập khẩu, TTĐB, BVMT, phù hợp hơn với Luật Thuế Xuất nhập khẩu.
3. Quy định rõ về hàng khuyến mại: Hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại có giá tính thuế bằng 0, giải tỏa nhiều vướng mắc cho doanh nghiệp.
4. Điều chỉnh thuế suất: Nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ chuyển từ mức 5% lên 10%, như một số lâm sản, đường, dịch vụ thể thao, văn hóa…
5. Mở rộng đối tượng áp dụng thuế suất 0%: Bổ sung các dịch vụ như vận tải quốc tế, xây dựng công trình ở nước ngoài…
6. Siết chặt điều kiện khấu trừ thuế đầu vào: Gần như bắt buộc phải thanh toán không dùng tiền mặt cho mọi giao dịch mua vào để được khấu trừ thuế GTGT, trừ một số trường hợp đặc thù.
7. Bổ sung trường hợp được hoàn thuế: Doanh nghiệp chỉ sản xuất hàng hóa/dịch vụ chịu thuế suất 5% và có số thuế GTGT đầu vào chưa khấu trừ từ 300 triệu đồng trở lên trong 12 tháng liên tục.

Lời khuyên hành động: Chuẩn bị gì cho năm 2026?

Trước những thay đổi lớn, sự chủ động là chìa khóa thành công. Dưới đây là một số việc bạn nên bắt tay vào thực hiện ngay từ bây giờ:

• Đối với Hộ kinh doanh:
  • Xác định nhóm doanh thu: Ước tính doanh thu năm 2025 để dự đoán nhóm quản lý thuế mình sẽ thuộc về từ 2026.
  • Làm quen với hóa đơn điện tử: Nếu chưa sử dụng, hãy bắt đầu tìm hiểu và đăng ký sử dụng ngay. Đây vừa là nghĩa vụ, vừa là công cụ quản lý doanh thu hiệu quả.
  • Tách bạch tài chính: Mở tài khoản ngân hàng riêng cho hoạt động kinh doanh. Điều này không chỉ giúp việc kê khai minh bạch hơn mà còn tạo dựng uy tín với đối tác.
  • Ghi chép sổ sách đơn giản: Hãy tập thói quen ghi chép lại doanh thu, chi phí một cách có hệ thống, có thể sử dụng các phần mềm miễn phí được Nhà nước hỗ trợ.
• Đối với Doanh nghiệp (đặc biệt là DNVVN):
  • Cập nhật phần mềm kế toán – thuế: Liên hệ với nhà cung cấp phần mềm để đảm bảo hệ thống của bạn đã được cập nhật theo Thông tư 99 và các luật thuế mới.
  • Đào tạo nội bộ: Tổ chức các buổi đào tạo, phổ biến cho bộ phận kế toán, tài chính về những thay đổi cụ thể trong chế độ kế toán, cách kê khai thuế mới.
  • Rà soát quy trình thanh toán: Đảm bảo mọi giao dịch mua vào đều được thanh toán qua ngân hàng để đáp ứng điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào.
  • Tham vấn chuyên môn: Với những thay đổi phức tạp, việc tham khảo ý kiến từ các chuyên gia tư vấn thuế, kế toán có kinh nghiệm là vô cùng giá trị để tránh sai sót và tối ưu nghĩa vụ thuế.

Hành