Thay đổi thuế, kế toán 2026: Doanh nghiệp cần làm gì?

Năm 2026 đang đến rất gần, mang theo một làn gió mới trong hành lang pháp lý về thuế và kế toán tại Việt Nam. Đối với cộng đồng doanh nghiệp, từ các tập đoàn FDI quy mô lớn đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) và hàng triệu hộ kinh doanh cá thể, việc nắm bắt kịp thời những thay đổi này không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ, mà còn là chìa khóa để tối ưu hóa chi phí, vận hành hiệu quả và tạo dựng nền tảng phát triển bền vững. Sự chuyển mình này hứa hẹn hướng tới một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và được số hóa hơn bao giờ hết.

Bước ngoặt lớn: Chính thức bỏ thuế khoán đối với hộ kinh doanh từ 01/01/2026

Đây có lẽ là thay đổi mang tính bước ngoặt và được cộng đồng doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh quan tâm nhất. Theo tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW và được cụ thể hóa tại Nghị quyết 198/2025/QH15, phương pháp thuế khoán sẽ chính thức chấm dứt từ ngày 01/01/2026.

Mục tiêu của thay đổi này là tạo sự công bằng, minh bạch và khuyến khích các hộ kinh doanh chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp, từ đó dễ dàng tiếp cận các nguồn lực, chính sách hỗ trợ và phát triển bền vững hơn.

Điều này đồng nghĩa với việc, thay vì nộp một mức thuế cố định (khoán) hàng năm, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh sẽ phải thực hiện kê khai, nộp thuế dựa trên doanh thu thực tế theo quy định của Luật Quản lý thuế. Cùng với đó, lệ phí môn bài cũng sẽ được bãi bỏ từ thời điểm này.

Ba nhóm quản lý thuế mới dựa trên doanh thu

Cơ chế quản lý mới sẽ phân loại hộ kinh doanh thành các nhóm dựa trên doanh thu hàng năm, với các nghĩa vụ và chế độ khác nhau. Dự thảo Đề án ban hành kèm Quyết định 3389/QĐ-BTC năm 2025 đưa ra mô hình 3 nhóm như sau:

• Nhóm 1: Doanh thu ≤ 200 triệu đồng/năm.

Nhóm 2: Doanh thu từ trên 200 triệu đến 3 tỷ đồng/năm.

Nhóm 3: Doanh thu > 3 tỷ đồng/năm.

Tuy nhiên, một đề xuất mới đáng chú ý từ Bộ Tài chính (Công văn 18491/BTC-CST) là nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên 500 triệu đồng/năm. Nếu đề xuất này được thông qua, rất nhiều hộ kinh doanh quy mô rất nhỏ sẽ được miễn nghĩa vụ thuế, giảm gánh nặng đáng kể và tập trung nguồn lực vào kinh doanh.

Nghĩa vụ cụ thể của từng nhóm

Để bạn có cái nhìn tổng quan, dưới đây là bảng tóm tắt nghĩa vụ chính của các nhóm (theo dự thảo hiện tại, có thể điều chỉnh theo văn bản chính thức cuối cùng):

• Thuế GTGT:
  • Nhóm 1: Không phải nộp.
  • Nhóm 2: Nộp theo phương pháp trực tiếp trên doanh thu (tỷ lệ %). Có thể tự nguyện đăng ký khấu trừ nếu đủ điều kiện.
  • Nhóm 3: Bắt buộc áp dụng phương pháp khấu trừ.
• Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN):
  • Nhóm 1: Không phải nộp.
  • Nhóm 2: Tính theo tỷ lệ % trên doanh thu.
  • Nhóm 3: Tính trên thu nhập tính thuế (Doanh thu – Chi phí hợp lý) với thuế suất phổ thông.
• Kê khai doanh thu: Từ kê khai 2 lần/năm (Nhóm 1), theo quý (Nhóm 2) đến theo tháng hoặc quý (Nhóm 3).
• Hóa đơn điện tử: Khuyến khích hoặc bắt buộc sử dụng tùy nhóm, đặc biệt là hóa đơn điện tử có mã hoặc khởi tạo từ máy tính tiền đối với nhóm doanh thu lớn.
• Tài khoản ngân hàng: Bắt buộc mở tài khoản riêng cho hoạt động kinh doanh đối với Nhóm 2 và 3.

Mẹo nhỏ cho hộ kinh doanh: Ngay từ bây giờ, hãy bắt đầu thói quen ghi chép doanh thu, chi phí một cách có hệ thống, dù là đơn giản. Sử dụng các ứng dụng quản lý bán hàng miễn phí hoặc phần mềm kế toán đơn giản được Nhà nước hỗ trợ sẽ giúp bạn dễ dàng hơn rất nhiều khi chuyển sang cơ chế kê khai mới.

Cập nhật mức thuế Bảo vệ Môi trường năm 2026

Đây là thông tin quan trọng cho các doanh nghiệp liên quan đến kinh doanh xăng dầu, vận tải hoặc sản xuất tiêu thụ nhiều nhiên liệu. Theo Nghị quyết 109/2025/UBTVQH15, mức thuế BVMT áp dụng trong năm 2026 cụ thể như sau:

• Xăng (trừ etanol): 2.000 đồng/lít.
• Dầu diesel: 1.000 đồng/lít.
• Dầu nhờn, mỡ nhờn: 1.000 đồng/lít.

Lưu ý rằng đây là mức thuế áp dụng riêng cho năm 2026. Từ năm 2027 trở đi, mức thuế sẽ được áp dụng lại theo Biểu thuế tại Nghị quyết 579/2018/UBTVQH14 (đã được sửa đổi). Doanh nghiệp cần tính toán kỹ chi phí nguyên liệu đầu vào để có kế hoạch giá thành và ngân sách phù hợp.

Chế độ kế toán mới: Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200

Sau hơn một thập kỷ, chế độ kế toán doanh nghiệp chính thức có một cuộc “lột xác” với việc Thông tư 99/2025/TT-BTC có hiệu lực toàn diện từ ngày 01/01/2026, thay thế cho Thông tư 200/2014/TT-BTC.

Thông tư mới không chỉ cập nhật hệ thống tài khoản, biểu mẫu báo cáo tài chính cho phù hợp với thực tiễn kinh doanh hiện đại mà còn hướng tới sự tinh gọn, dễ áp dụng hơn, đặc biệt là cho doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa.

Một số điểm đáng chú ý:

• Hệ thống tài khoản kế toán (Phụ lục 2): Được điều chỉnh, bổ sung để phản ánh sát hơn bản chất các nghiệp vụ kinh tế phát sinh hiện nay.
• Biểu mẫu sổ kế toán (Phụ lục 3): Giảm từ 45 mẫu xuống còn 42 mẫu, giúp công tác ghi chép sổ sách được đơn giản hóa.
• Báo cáo tài chính (Phụ lục 4): Cập nhật cấu trúc và các chỉ tiêu báo cáo, đảm bảo cung cấp thông tin tài chính trung thực, hữu ích hơn cho người sử dụng.

Lời khuyên cho doanh nghiệp: Hãy chủ động liên hệ với bộ phận kế toán hoặc đơn vị cung cấp phần mềm kế toán để được cập nhật, nâng cấp hệ thống phần mềm phù hợp với Thông tư 99. Đồng thời, tổ chức đào tạo, phổ biến nội dung mới cho nhân viên kế toán để đảm bảo việc áp dụng được thống nhất và chính xác ngay từ đầu năm tài chính 2026.

Điều chỉnh tăng mức giảm trừ gia cảnh thuế TNCN

Đây là tin vui cho người lao động và cả các doanh nghiệp trong việc tính toán, chi trả thu nhập. Theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, từ kỳ tính thuế năm 2026 (áp dụng từ 01/01/2026), mức giảm trừ gia cảnh được điều chỉnh tăng đáng kể:

• Giảm trừ cho bản thân người nộp thuế: 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm).
• Giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng.

Việc điều chỉnh này phản ánh sự cập nhật theo biến động kinh tế – xã hội, giúp giảm gánh nặng thuế, tăng thu nhập thực tế cho người lao động và thúc đẩy tiêu dùng. Doanh nghiệp cần cập nhật ngay các phần mềm tính lương, bảo hiểm để áp dụng chính xác mức giảm trừ mới này.

Những thay đổi quan trọng từ Luật Thuế Giá trị gia tăng 2024

Luật Thuế GTGT 2024 sẽ chính thức phát huy hiệu lực đầy đủ, mang theo nhiều điểm mới ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của mọi doanh nghiệp.

Thay đổi về đối tượng không chịu thuế và thuế suất

• Một số mặt hàng chuyển từ “không chịu thuế” sang “chịu thuế”: Đáng chú ý nhất là phân bón và tàu đánh bắt thủy sản xa bờ sẽ chịu thuế suất 5%.
• Điều chỉnh tăng thuế suất từ 5% lên 10%: Áp dụng cho một số nhóm hàng hóa, dịch vụ như: lâm sản chưa chế biến, đường, dịch vụ thể thao, văn hóa, biểu diễn nghệ thuật…
• Bổ sung các trường hợp áp dụng thuế suất 0%: Mở rộng cho dịch vụ vận tải quốc tế, xây dựng công trình ở nước ngoài, cho thuê phương tiện vận tải sử dụng ngoài lãnh thổ Việt Nam.

Siết chặt điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào

Đây có lẽ là thay đổi có tác động mạnh mẽ nhất đến thói quen và dòng tiền của doanh nghiệp. Luật mới quy định:

Hầu hết các giao dịch mua hàng hóa, dịch vụ (không phân biệt giá trị) đều phải được thanh toán không dùng tiền mặt (qua chuyển khoản ngân hàng) thì thuế GTGT đầu vào mới được khấu trừ.

Ngoại trừ một số trường hợp đặc thù sẽ do Chính phủ quy định, quy định này nhằm tăng tính minh bạch, chống thất thu thuế và thúc đẩy thanh toán điện tử. Doanh nghiệp cần rà soát và chuyển đổi ngay phương thức thanh toán với nhà cung cấp, đối tác để đảm bảo quyền lợi khấu trừ thuế.

Bổ sung trường hợp được hoàn thuế GTGT

Luật mới bổ sung một trường hợp được hoàn thuế có lợi cho doanh nghiệp: Doanh nghiệp chỉ sản xuất kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế suất 5%, nếu có số thuế GTGT đầu vào chưa được khấu trừ hết từ 300 triệu đồng trở lên tính trong 12 tháng liên tục, thì được xét hoàn thuế.

Lộ trình hành động cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh

Đứng trước hàng loạt thay đổi, việc chủ động chuẩn bị là yếu tố then chốt để chuyển tiếp suôn sẻ sang năm 2026.

• Rà soát và cập nhật văn bản pháp luật: Phân loại và nắm vững các văn bản liên quan trực tiếp đến ngành nghề, quy mô hoạt động của mình.
• Cập nhật hệ thống phần mềm: Đảm bảo phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử, khai báo thuế được nâng cấp để tương thích với quy định mới (Thông tư 99, Luật GTGT…).
• Điều chỉnh quy trình nội bộ: Đặc biệt là quy trình mua hàng, thanh toán (chuyển sang chuyển khoản), quy trình lập và luân chuyển chứng từ, hóa đơn.
• Đào tạo nhân sự: Tổ chức đào tạo cho bộ