Thay đổi thuế kế toán 2026: Doanh nghiệp cần làm gì?

Một năm mới sắp bắt đầu luôn mang theo những kỳ vọng về sự phát triển và thịnh vượng. Đối với cộng đồng doanh nghiệp, từ các tập đoàn FDI quy mô lớn đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) và những hộ kinh doanh cá thể, sự khởi đầu này còn đi kèm với một yếu tố quan trọng không kém: những thay đổi trong khung pháp lý. Năm 2026 hứa hẹn là một cột mốc đáng chú ý với hàng loạt chính sách mới về thuế và kế toán chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ trong công tác quản lý và hỗ trợ doanh nghiệp. Hiểu rõ và chuẩn bị ứng phó kịp thời với những thay đổi này không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là chìa khóa để doanh nghiệp của bạn vận hành trơn tru, tối ưu chi phí và nắm bắt cơ hội tăng trưởng trong một môi trường kinh doanh ngày càng minh bạch và hiện đại.

Bỏ thuế khoán: Bước ngoặt lớn trong quản lý thuế đối với hộ kinh doanh

Có lẽ thay đổi mang tính bước ngoặt và được quan tâm nhất, đặc biệt với hàng triệu hộ kinh doanh cá thể, chính là việc chính thức xóa bỏ phương pháp thuế khoán từ ngày 01/01/2026. Quyết định này được nêu rõ trong Nghị quyết 68-NQ/TW và chính thức hóa tại khoản 6 Điều 10 Nghị quyết 198/2025/QH15.

Việc bỏ thuế khoán không đơn thuần là thay đổi cách tính thuế, mà là một phần của lộ trình lớn hơn: số hóa, minh bạch hóa và tạo mọi điều kiện để khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy Nhà nước đang hướng tới một hệ thống quản lý công bằng hơn, dựa trên dữ liệu thực tế và năng lực kinh doanh thực sự.

Điều này đồng nghĩa với việc, thay vì nộp một mức thuế cố định (khoán) dựa trên ước tính doanh thu, từ năm 2026, hộ kinh doanh sẽ thực hiện kê khai và nộp thuế dựa trên doanh thu thực tế phát sinh, được quản lý chặt chẽ thông qua hóa đơn điện tử và dữ liệu giao dịch.

Phân nhóm quản lý thuế mới theo doanh thu

Theo Đề án ban hành kèm Quyết định 3389/QĐ-BTC, hộ kinh doanh sẽ được phân thành 3 nhóm chính để áp dụng cơ chế quản lý thuế phù hợp:

• Nhóm 1: Doanh thu ≤ 200 triệu đồng/năm
• Nhóm 2: Doanh thu từ trên 200 triệu đến 3 tỷ đồng/năm
• Nhóm 3: Doanh thu > 3 tỷ đồng/năm

Tuy nhiên, một đề xuất mới đáng chú ý từ Bộ Tài chính (Công văn 18491/BTC-CST) đang được xem xét là nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên 500 triệu đồng/năm. Nếu được thông qua, đây sẽ là một động thái hỗ trợ rất thiết thực, giảm gánh nặng thuế cho một lượng lớn hộ kinh doanh quy mô rất nhỏ.

Dưới đây là bảng tóm tắt nghĩa vụ chính của từng nhóm theo dự thảo hiện tại:

• Thuế GTGT:
  • Nhóm 1: Không phải nộp.
  • Nhóm 2: Nộp theo phương pháp trực tiếp trên doanh thu (tỷ lệ %). Có thể tự nguyện đăng ký khấu trừ nếu đủ điều kiện.
  • Nhóm 3: Bắt buộc áp dụng phương pháp khấu trừ.
• Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN):
  • Nhóm 1: Không phải nộp.
  • Nhóm 2: Tính theo tỷ lệ % trên doanh thu.
  • Nhóm 3: Tính trên thu nhập tính thuế (Doanh thu – Chi phí hợp lý) với thuế suất 17%.
• Kê khai doanh thu: Từ kê khai 2 lần/năm (Nhóm 1) đến theo quý hoặc tháng (Nhóm 2, 3).
• Hóa đơn điện tử: Khuyến khích hoặc bắt buộc sử dụng tùy nhóm, đặc biệt là hóa đơn có mã hoặc khởi tạo từ máy tính tiền.
• Tài khoản ngân hàng: Bắt buộc mở tài khoản riêng cho hoạt động kinh doanh đối với Nhóm 2 và 3.

Mẹo thực tế cho hộ kinh doanh: Ngay từ bây giờ, bạn nên tập thói quen ghi chép doanh thu, chi phí một cách có hệ thống (có thể dùng sổ sách đơn giản hoặc ứng dụng miễn phí được hỗ trợ). Đồng thời, hãy làm quen với việc sử dụng hóa đơn điện tử trong các giao dịch, đây sẽ là căn cứ quan trọng nhất để xác định doanh thu thực tế của bạn sau này.

Cập nhật mới về các sắc thuế quan trọng

Bên cạnh thay đổi lớn với hộ kinh doanh, năm 2026 cũng chứng kiến sự điều chỉnh ở nhiều sắc thuế khác, ảnh hưởng đến mọi đối tượng doanh nghiệp.

Thuế Bảo vệ Môi trường (BVMT) với xăng, dầu, mỡ nhờn

Theo Nghị quyết 109/2025/UBTVQH15, mức thuế BVMT áp dụng trong năm 2026 cho một số mặt hàng được quy định cụ thể, ví dụ: Xăng là 2.000 đồng/lít, dầu diesel là 1.000 đồng/lít. Lưu ý rằng đây là mức áp dụng riêng cho năm 2026, từ 2027 sẽ quay về áp dụng theo biểu thuế chung đã được điều chỉnh. Doanh nghiệp có liên quan đến sản xuất, kinh doanh nhiên liệu cần cập nhật để tính toán chi phí chính xác.

Điều chỉnh mức Giảm trừ gia cảnh thuế TNCN

Đây là tin vui cho người lao động và cả doanh nghiệp khi tính toán thuế TNCN. Từ kỳ tính thuế năm 2026, mức giảm trừ gia cảnh được nâng lên theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15:

• Giảm trừ cho bản thân người nộp thuế: 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm).
• Giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng.

Việc điều chỉnh này giúp tăng thu nhập thực tế cho người lao động, phù hợp với sự biến động của mức sống và là một chính sách an sinh thiết thực.

Sửa đổi Biểu thuế suất Thuế Tiêu thụ Đặc biệt (TTĐB)

Luật Thuế TTĐB 2025 có hiệu lực từ 01/01/2026 sẽ điều chỉnh biểu thuế suất và mức thuế tuyệt đối đối với các hàng hóa, dịch vụ chịu thuế. Các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu rượu, bia, thuốc lá, ô tô… cần nghiên cứu kỹ văn bản này để điều chỉnh giá bán và kế hoạch kinh doanh cho phù hợp.

Luật Thuế Giá trị gia tăng (GTGT) 2024: 7 điểm mới doanh nghiệp cần nắm vững

Mặc dù có hiệu lực từ năm 2024, nhưng nhiều quy định của Luật Thuế GTGT sửa đổi sẽ tiếp tục tác động sâu rộng và cần được thực thi chính xác trong năm 2026. Dưới đây là 7 thay đổi then chốt:

1. Điều chỉnh đối tượng KHÔNG chịu thuế: Một số mặt hàng như phân bón, máy móc nông nghiệp chuyên dùng, tàu đánh bắt xa bờ sẽ không còn thuộc diện miễn thuế mà có thể chịu thuế suất 5% hoặc 10%. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí đầu vào của doanh nghiệp nông nghiệp.
2. Thay đổi cách xác định giá tính thuế hàng nhập khẩu: Công thức mới đã bao gồm đầy đủ các loại thuế nhập khẩu, thuế TTĐB, thuế BVMT, phù hợp hơn với Luật Thuế Xuất nhập khẩu.
3. Quy định rõ giá tính thuế đối với hàng hóa khuyến mại: Hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại theo đúng Luật Thương mại được xác định giá tính thuế bằng 0, giúp doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc triển khai các chương trình khuyến mãi.
4. Điều chỉnh thuế suất một số nhóm hàng hóa, dịch vụ: Nhiều nhóm chuyển từ không chịu thuế lên 5% hoặc từ 5% lên 10%. Doanh nghiệp cần rà soát lại bảng kê khai thuế GTGT để áp mã thuế suất cho chính xác.
5. Bổ sung các trường hợp áp dụng thuế suất 0%: Mở rộng cho dịch vụ vận tải quốc tế, xây dựng công trình ở nước ngoài, dịch vụ hàng không/hàng hải quốc tế… tạo điều kiện cho doanh nghiệp xuất khẩu dịch vụ.
6. Siết chặt điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào: Quy định bắt buộc thanh toán không dùng tiền mặt cho mọi hàng hóa, dịch vụ mua vào (trừ một số trường hợp đặc thù) để được khấu trừ thuế. Đây là điểm then chốt doanh nghiệp cần tuân thủ tuyệt đối để tránh mất quyền khấu trừ.Lưu ý: Hãy đảm bảo mọi hóa đơn đầu vào đều có chứng từ thanh toán qua ngân hàng (ủy nhiệm chi, chuyển khoản, sao kê) đi kèm.
7. Bổ sung trường hợp được hoàn thuế GTGT: Doanh nghiệp chỉ sản xuất kinh doanh mặt hàng chịu thuế suất 5% và có số thuế GTGT đầu vào chưa khấu trừ hết từ 300 triệu đồng trở lên (tính trong 12 tháng liên tục) sẽ được xem xét hoàn thuế.

Chế độ kế toán mới: Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200

Đây là thay đổi mang tính hệ thống đối với công tác kế toán của mọi doanh nghiệp. Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức có hiệu lực từ 01/01/2026, mang theo những cập nhật quan trọng:

• Hệ thống tài khoản kế toán: Được điều chỉnh, bổ sung để phản ánh sát hơn thực tiễn hoạt động kinh doanh hiện đại, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ, dịch vụ số.
• Biểu mẫu sổ sách, báo cáo tài chính (BCTC): Được tinh gọn (còn 42 mẫu sổ) và cập nhật cấu trúc. Các chỉ tiêu trên BCTC được sửa đổi để phản ánh đúng bản chất nghiệp vụ, giúp báo cáo trở nên minh bạch và hữu ích hơn cho cả nhà quản lý và các bên liên quan.
• Chứng từ kế toán: Quy định rõ hơn về các loại chứng từ bắt buộc và hướng dẫn lập trong bối cảnh số hóa.

Việc chuyển đổi sang Thông tư 99 không chỉ là thay đổi về biểu mẫu. Đây là cơ hội để doanh nghiệp rà soát lại toàn bộ quy trình kế toán, đào tạo lại nhân sự và nâng cấp phần mềm kế toán để đảm bảo tuân thủ chính xác và tận dụng được những điểm mới nhằm cải thiện chất lượng thông tin tài chính nội bộ.

Lời khuyên hành động: Chuẩn bị gì cho năm 2026?

Đứng trước một loạt thay đổi đồng loạt, sự chủ động là yếu tố then chốt. Dưới đây là lộ trình hành động thiết thực mà mọi doanh nghiệp và hộ kinh doanh nên cân nhắc:

• Rà soát và phân loại bản thân: Hộ kinh doanh cần dự kiến doanh thu 2025 để xác định mình sẽ thuộc nhóm nào từ 2026, từ đó biết được nghĩa vụ kê khai, sử dụng hóa đơn, mở tài khoản ngân hàng…
• Cập nhật phần mềm: Liên hệ với nhà cung cấp phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử để nâng cấp lên phiên bản tương th