Thay đổi chính sách thuế kế toán 2026: Doanh nghiệp cần biết

Một năm mới thường mang đến những khởi đầu mới, và với cộng đồng doanh nghiệp, doanh nhân tại Việt Nam, năm 2026 hứa hẹn là một bước ngoặt quan trọng. Không chỉ là những dự định kinh doanh mới, mà còn là một loạt thay đổi về “luật chơi” từ phía nhà nước. Việc nắm bắt kịp thời và chuẩn bị ứng phó với các chính sách mới về thuế, kế toán không còn là câu chuyện của sự tuân thủ đơn thuần, mà đã trở thành yếu tố then chốt để doanh nghiệp vận hành trơn tru, tối ưu chi phí và phát triển bền vững. Bài viết này sẽ đồng hành cùng bạn, những chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ, các hộ kinh doanh cá thể và cả những nhà quản lý tại các doanh nghiệp FDI, để cùng giải mã những thay đổi lớn sắp tới.

Bước ngoặt lớn: Chính thức bỏ thuế khoán từ 01/01/2026

Đây có lẽ là thay đổi được cộng đồng hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh quan tâm nhất. Sau nhiều năm thảo luận, chủ trương xóa bỏ hình thức thuế khoán đã chính thức được hiện thực hóa thông qua Nghị quyết 68-NQ/TW và Nghị quyết 198/2025/QH15.

Việc bỏ thuế khoán không đơn giản chỉ là thay đổi cách tính thuế. Đây là một bước đi chiến lược trong lộ trình số hóa và minh bạch hóa nền kinh tế, khuyến khích các hộ kinh doanh chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp với tư cách pháp nhân đầy đủ, từ đó tạo sân chơi công bằng và bền vững hơn.

Từ ngày 01/01/2026, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh sẽ không còn nộp thuế theo phương pháp khoán cố định nữa. Thay vào đó, việc kê khai và nộp thuế sẽ được thực hiện theo đúng quy định của Luật Quản lý thuế, dựa trên doanh thu thực tế phát sinh và hệ thống dữ liệu được quản lý chặt chẽ. Đi kèm với đó là việc chấm dứt thu lệ phí môn bài từ cùng thời điểm, giúp giảm bớt gánh nặng chi phí ban đầu.

Mô hình quản lý thuế mới theo nhóm doanh thu

Để việc chuyển đổi diễn ra phù hợp, Bộ Tài chính đã đề xuất mô hình phân nhóm quản lý thuế dựa trên doanh thu hàng năm. Điều đáng chú ý là mức ngưỡng doanh thu đang được đề xuất điều chỉnh tăng lên, mang lại lợi ích thiết thực cho các hộ kinh doanh quy mô rất nhỏ.

• Đề xuất mới nhất (theo Công văn 18491/BTC-CST): Mức doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm có thể sẽ được miễn nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Đây là một điều chỉnh tích cực so với dự thảo ban đầu (200 triệu đồng), giúp hàng trăm nghìn hộ kinh doanh nhỏ lẻ giảm áp lực thuế.

Dưới đây là bức tranh tổng thể về mô hình quản lý dự kiến, dựa trên các nhóm doanh thu:

• Nhóm 1 (Doanh thu đến 500 triệu đồng/năm): Được đề xuất miễn thuế TNCN. Không phải nộp thuế GTGT. Việc kê khai doanh thu được thực hiện đơn giản (2 lần/năm).
• Nhóm 2 (Doanh thu từ trên 500 triệu đến 3 tỷ đồng/năm): Nộp thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp (tỷ lệ % trên doanh thu) và thuế TNCN tính theo tỷ lệ % doanh thu. Kê khai thuế theo quý.
• Nhóm 3 (Doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm): Áp dụng cơ chế gần như doanh nghiệp: nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ, thuế TNCN tính trên thu nhập tính thuế (doanh thu trừ chi phí). Kê khai thuế tháng/quý và quyết toán năm.

Mẹo thực tế: Các hộ kinh doanh thuộc Nhóm 2 và 3 cần lưu ý về nghĩa vụ sử dụng hóa đơn điện tử, đặc biệt là hóa đơn điện tử có mã hoặc hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền nếu doanh thu trên 1 tỷ đồng và bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng. Hãy tìm hiểu và chuẩn bị sớm các phần mềm hỗ trợ, vì nhà nước cũng sẽ có chính sách hỗ trợ miễn phí phần mềm kế toán đơn giản.

Cập nhật chế độ kế toán mới: Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200

Song hành với cải cách thuế, hệ thống kế toán doanh nghiệp cũng có bước đổi mới quan trọng. Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, thay thế cho Thông tư 200/2014/TT-BTC đã được sử dụng gần một thập kỷ.

Mục tiêu của Thông tư mới là tinh gọn, cập nhật và phù hợp hơn với thực tiễn hoạt động đa dạng của doanh nghiệp hiện nay, đặc biệt là trong bối cảnh chuyển đổi số.

Những điểm đáng chú ý trong Thông tư 99:

• Hệ thống tài khoản kế toán được điều chỉnh: Cập nhật để phản ánh sát hơn bản chất các nghiệp vụ kinh tế phát sinh, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ, dịch vụ số.
• Biểu mẫu sổ sách tinh gọn: Giảm từ 45 mẫu sổ (theo TT200) xuống còn 42 mẫu, giúp giảm tải công việc ghi chép, đặc biệt có lợi cho doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa.
• Báo cáo tài chính cập nhật: Cấu trúc và các chỉ tiêu trên Báo cáo tài chính được sửa đổi để cung cấp thông tin minh bạch, hữu ích hơn cho nhà quản trị và các bên liên quan.

Đối với kế toán viên và chủ doanh nghiệp, việc cập nhật và đào tạo lại theo Thông tư 99 là cần thiết. Hãy chủ động tìm hiểu các phụ lục kèm theo Thông tư, đặc biệt là Phụ lục 2 về Hệ thống tài khoản và Phụ lục 4 về Biểu mẫu Báo cáo tài chính, để kịp thời điều chỉnh phần mềm kế toán và quy trình làm việc nội bộ.

Những thay đổi quan trọng khác về chính sách thuế

Bên cạnh hai thay đổi lớn trên, năm 2026 còn chứng kiến sự điều chỉnh của nhiều luật thuế khác, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và kế hoạch tài chính của doanh nghiệp.

Điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh thuế TNCN

Theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, từ kỳ tính thuế năm 2026:Mức giảm trừ cho người nộp thuế: 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm)Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/thángĐây là một điều chỉnh tích cực, phản ánh sự cập nhật theo biến động kinh tế và mức sống, giúp giảm gánh nặng thuế cho người lao động, đồng thời gián tiếp hỗ trợ doanh nghiệp trong việc thu hút nhân tài.

Luật Thuế giá trị gia tăng (GTGT) 2024 và 7 điểm mới đáng lưu ý

Luật Thuế GTGT sửa đổi 2024 sẽ chính thức phát huy hiệu lực đầy đủ, mang theo nhiều thay đổi sâu rộng:

1. Thu hẹp diện không chịu thuế: Một số mặt hàng như phân bón, máy móc nông nghiệp, tàu cá xa bờ sẽ không còn thuộc diện không chịu thuế.
2. Thay đổi cách tính giá tính thuế hàng nhập khẩu: Công thức mới đã bao gồm đầy đủ các loại thuế nhập khẩu, thuế TTĐB, thuế BVMT, giúp thống nhất và minh bạch hơn.
3. Quy định rõ về hàng hóa khuyến mại: Giá tính thuế đối với hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại được xác định bằng 0, giải tỏa nhiều vướng mắc cho doanh nghiệp.
4. Điều chỉnh thuế suất: Nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ chuyển từ không chịu thuế lên mức 5% (phân bón, tàu cá) hoặc từ 5% lên 10% (đường, phim ảnh, thể thao, biểu diễn nghệ thuật…).
5. Bổ sung các trường hợp áp dụng thuế suất 0%: Mở rộng cho dịch vụ vận tải quốc tế, xây dựng công trình ở nước ngoài, dịch vụ hàng không/hàng hải quốc tế.
6. Siết chặt điều kiện khấu trừ thuế đầu vào: Nguyên tắc thanh toán không dùng tiền mặt được áp dụng cho hầu hết các giao dịch để được khấu trừ thuế GTGT đầu vào, nhằm tăng cường minh bạch.
7. Bổ sung trường hợp được hoàn thuế: Doanh nghiệp chỉ sản xuất hàng hóa/dịch vụ chịu thuế suất 5% và có số thuế GTGT đầu vào chưa khấu trừ hết từ 300 triệu đồng trở lên trong 12 tháng liên tục sẽ được xét hoàn thuế.

Thuế Bảo vệ Môi trường (BVMT) và Thuế Tiêu thụ Đặc biệt (TTĐB)

• Thuế BVMT với xăng dầu: Năm 2026 sẽ áp dụng mức thuế cụ thể theo Nghị quyết 109/2025/UBTVQH15 (ví dụ: xăng là 2.000 đồng/lít). Từ năm 2027 sẽ quay về áp dụng theo Biểu thuế chung đã được điều chỉnh.
• Thuế TTĐB: Luật Thuế TTĐB 2025 có hiệu lực từ 01/01/2026 với biểu thuế suất và mức thuế tuyệt đối được điều chỉnh lại cho phù hợp, nhằm điều tiết hợp lý hơn đối với các mặt hàng đặc thù.

Lời khuyên hành động: Chuẩn bị gì cho năm 2026?

Trước một loạt thay đổi đồng loạt, sự chủ động là chìa khóa then chốt. Dưới đây là một số gợi ý hành động thiết thực:

• Đối với Hộ kinh doanh/Cá nhân kinh doanh:
  • Xác định rõ nhóm doanh thu dự kiến của mình để biết mình thuộc đối tượng nào.
  • Tập làm quen với việc ghi chép doanh thu, chi phí đơn giản. Tận dụng các phần mềm kế toán miễn phí sẽ được hỗ trợ.
  • Chuẩn bị điều kiện để sử dụng hóa đơn điện tử (máy tính, kết nối internet, chữ ký số).
  • Xem xét việc mở tài khoản ngân hàng riêng cho hoạt động kinh doanh nếu thuộc nhóm phải bắt buộc.
• Đối với Doanh nghiệp (SMEs & FDI):
  • Cập nhật ngay Thông tư 99/2025/TT-BTC và các Luật thuế mới. Tổ chức đào tạo, phổ biến cho bộ phận kế toán, tài chính.
  • Rà soát và điều chỉnh phần mềm kế toán, phần mềm hóa đơn điện tử để đảm bảo tuân thủ quy định mới.
  • Đánh giá lại các giao dịch mua vào, bán ra, đặc biệt chú trọng đến phương thức thanh toán không dùng tiền mặt để đảm bảo quyền khấu trừ thuế GTGT.
  • Phân tích tác động của việc thay đổi thuế suất GTGT lên giá vốn và giá bán sản phẩm, dịch vụ.

Những thay đổi chính sách, dù ban đầu có vẻ phức tạp, thực chất đều hướng tới mục tiêu xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và hiện đại hơn. Việc thích nghi nhanh không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý, mà còn mở ra cơ hội tối ưu hóa tài chính, nâng cao năng lực quản trị và tạo dựng lòng tin với đối tác, khách hàng. Hãy xem đây là một cơ hội để “dọn dẹp” và