Chính sách mới 2026: Hướng dẫn tuân thủ cho doanh nghiệp

Đầu năm mới luôn là thời điểm sôi động với hàng loạt chính sách mới chính thức có hiệu lực. Đối với cộng đồng doanh nghiệp, từ các tập đoàn FDI đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) và hộ kinh doanh cá thể, việc nắm bắt kịp thời những thay đổi này không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ pháp luật, mà còn là chìa khóa để tận dụng cơ hội, tối ưu hóa chi phí và vận hành doanh nghiệp một cách trơn tru, bền vững.

Khởi đầu năm 2026: Bức tranh chính sách mới và tác động đến doanh nghiệp

Những ngày cuối năm 2025 và đầu năm 2026 chứng kiến sự ra đời của một loạt văn bản pháp luật quan trọng, phản ánh quyết tâm cải cách mạnh mẽ của Chính phủ trong việc kiến tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch và hỗ trợ tăng trưởng. Thay vì tiếp cận thông tin một cách rời rạc, doanh nghiệp cần có cái nhìn tổng quan và hiểu rõ “linh hồn” của các chính sách này: thúc đẩy quản trị minh bạch, nâng cao hiệu quả đầu tư công và tư, và tạo điều kiện tối đa cho sự phát triển của khu vực tư nhân.

Trong kỷ nguyên mới, tinh thần kinh doanh phải đi đôi với trách nhiệm tuân thủ. Hiểu luật không chỉ để tránh rủi ro, mà còn để phát hiện ra những con đường mới cho tăng trưởng.

Nhóm chính sách về quản lý nhà nước tại doanh nghiệp: Minh bạch hóa và trách nhiệm giải trình

Hai nghị định “sinh đôi” được ban hành vào ngày 31/12/2025 là tâm điểm chú ý:

• Nghị định 366/2025/NĐ-CP về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp: Văn bản này cụ thể hóa cơ chế quản lý vốn nhà nước, nhấn mạnh vào hiệu quả đầu tư và bảo toàn, phát triển vốn. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp có vốn nhà nước phải nâng cao năng lực quản trị, công khai thông tin và chịu sự giám sát chặt chẽ hơn.
• Nghị định 365/2025/NĐ-CP về giám sát, kiểm tra, đánh giá, xếp loại doanh nghiệp: Đây có thể xem là “bảng điểm” công khai dành cho doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Việc đánh giá dựa trên 5 chỉ tiêu then chốt (hiệu quả sản xuất kinh doanh, quản trị, trách nhiệm xã hội…) sẽ tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy DNNN đổi mới và hoạt động hiệu quả hơn.

Bí quyết cho doanh nghiệp tư nhân: Dù không trực tiếp chịu tác động, các SME và doanh nghiệp FDI có thể học hỏi từ khung đánh giá này để tự hoàn thiện mô hình quản trị của mình. Một doanh nghiệp được tổ chức bài bản, minh bạch sẽ luôn nhận được sự tin tưởng cao hơn từ đối tác, ngân hàng và nhà đầu tư.

Chính sách mới có hiệu lực từ tháng 1/2026: Những điều chỉnh thiết thực

Bên cạnh các nghị định lớn, nhiều chính sách điều chỉnh cụ thể cũng bắt đầu có hiệu lực, trực tiếp chạm đến hoạt động hàng ngày của doanh nghiệp:

• Điều chỉnh mức lương tối thiểu vùng: Đây là thay đổi ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí nhân sự. Doanh nghiệp cần tính toán lại quỹ lương, điều chỉnh hợp đồng lao động và bảng lương để đảm bảo tuân thủ, đồng thời lên kế hoạch ngân sách phù hợp.
• Quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phí, lệ phí (Nghị định 348/2025/NĐ-CP): Nhấn mạnh việc tuân thủ các quy định về thu, nộp phí, lệ phí. Doanh nghiệp cần rà soát lại toàn bộ các khoản phí mình đang phải nộp để tránh vi phạm do thiếu hiểu biết.
• Miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp trong một số trường hợp: Là tín hiệu tích cực cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, giúp giảm gánh nặng chi phí, tạo điều kiện tái đầu tư.

Hành trang tuân thủ: Những việc doanh nghiệp cần làm ngay

Đứng trước “rừng” chính sách mới, làm thế nào để doanh nghiệp, đặc biệt là SME và hộ kinh doanh với nguồn lực hạn chế, có thể chủ động ứng phó? Dưới đây là lộ trình hành động thiết thực:

Bước 1: Rà soát và phân loại mức độ ảnh hưởng

Đừng cố gắng đọc và hiểu hết tất cả. Hãy tập trung vào những chính sách trực tiếp liên quan đến ngành nghề, quy mô và mô hình hoạt động của bạn. Ví dụ:

• Doanh nghiệp FDI cần đặc biệt quan tâm đến các quy định về đầu tư, chuyển giá, lao động nước ngoài.
• Doanh nghiệp sản xuất cần chú ý chính sách thuế, phí môi trường, tiêu chuẩn chất lượng.
• Hộ kinh doanh cá thể nên tập trung vào chế độ kế toán đơn giản, thuế khoán, và các chính sách hỗ trợ vi mô.

Bước 2: Cập nhật hệ thống nội bộ

Sau khi xác định được các chính sách liên quan, hãy tiến hành điều chỉnh các quy trình nội bộ:

• Cập nhật hợp đồng lao động, thang bảng lương theo mức lương tối thiểu vùng mới.
• Điều chỉnh chứng từ, hóa đơn nếu có thay đổi về thuế suất, phí, lệ phí.
• Sửa đổi quy chế tài chính, quy trình mua sắm để phù hợp với quy định mới về quản lý tài sản, chi phí.
• Phổ biến, đào tạo cho nhân viên (đặc biệt là bộ phận kế toán, nhân sự, pháp chế) về những thay đổi này.

Bước 3: Tận dụng các kênh thông tin chính thống và tư vấn chuyên môn

Đừng bao giờ dựa vào tin đồn hoặc các nguồn thông tin không chính thống. Hãy hình thành thói quen:

• Theo dõi Cổng Thông tin điện tử Chính phủ (chinhphu.vn), cổng thông tin của Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch & Đầu tư, và Tổng cục Thuế.
• Tham gia các diễn đàn, hội thảo trực tuyến do cơ quan nhà nước hoặc các hiệp hội ngành nghề tổ chức.
• Tham vấn ý kiến từ các chuyên gia tư vấn thuế, kế toán, pháp lý có uy tín. Một khoản chi cho tư vấn chuyên nghiệp có thể giúp bạn tiết kiệm rất nhiều chi phí phát sinh từ vi phạm hoặc bỏ lỡ cơ hội.

Trong thời đại số, thông tin là sức mạnh. Nhưng thông tin chính xác, kịp thời và được diễn giải đúng bản chất mới là vũ khí cạnh tranh đích thực của doanh nghiệp.

Góc nhìn chuyên môn: Đón đầu xu hướng quản trị từ các chính sách mới

Các chính sách không chỉ đơn thuần là quy định bắt buộc. Chúng còn là la bàn định hướng cho sự phát triển của nền kinh tế. Việc “đọc vị” được xu hướng từ các văn bản pháp luật sẽ giúp doanh nghiệp đi trước một bước.

Xu hướng 1: Số hóa và minh bạch hóa trong quản trị doanh nghiệp

Các nghị định về đánh giá, xếp loại DNNN và quản lý vốn nhà nước đều đề cao yếu tố công khai, minh bạch thông tin. Điều này cho thấy xu hướng tất yếu: doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống báo cáo nội bộ chính xác, đầy đủ và sẵn sàng cho việc công khai một phần thông tin ra bên ngoài. Ứng dụng các phần mềm quản trị ERP, kế toán điện tử không còn là lựa chọn mà là yêu cầu cần thiết để theo kịp tốc độ.

Xu hướng 2: Quản trị rủi ro pháp lý trở thành nhiệm vụ trọng tâm

Với việc ban hành nhiều quy định mới và chi tiết hơn, rủi ro pháp lý tiềm ẩn cũng gia tăng. Doanh nghiệp, dù lớn hay nhỏ, nên xây dựng hoặc củng cố bộ phận/quy trình quản trị rủi ro pháp lý và tuân thủ (Compliance). Công việc này bao gồm việc cập nhật chính sách thường xuyên, đánh giá tác động, đào tạo nội bộ và thực hiện kiểm tra tuân thủ định kỳ.

Mẹo nhanh: Hãy lập một "Lịch trình tuân thủ" hàng năm, đánh dấu các thời điểm quan trọng như nộp tờ khai thuế, báo cáo tài chính, đăng ký lại giấy phép, và cập nhật chính sách mới. Sử dụng công cụ nhắc nhở tự động để không bỏ sót bất kỳ hạn cuối nào.

Xu hướng 3: Chuyển đổi số trong tương tác với cơ quan nhà nước

Cổng Dịch vụ công Quốc gia và các nền tảng số của cơ quan thuế, hải quan ngày càng được hoàn thiện. Doanh nghiệp nên tích cực sử dụng các dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, 4 để tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại và giảm thiểu sai sót trong thủ tục hành chính. Việc này cũng giúp tạo dựng hồ sơ pháp lý số rõ ràng cho doanh nghiệp.

Hành trình kinh doanh chưa bao giờ là dễ dàng, đặc biệt trong bối cảnh pháp lý luôn vận động và hoàn thiện từng ngày. Nhưng chính những thử thách về tuân thủ lại là cơ hội để chúng ta xây dựng nền tảng vững chắc, một nền văn hóa doanh nghiệp bài bản và trách nhiệm. Việc chủ động nắm bắt chính sách, như những thông tin đã được chia sẻ ở trên, không chỉ giúp bạn “đi đúng đường” mà còn mở ra những lối đi mới hiệu quả và bền vững hơn.

Hãy xem mỗi thay đổi chính sách như một cột mốc để kiểm tra lại “sức khỏe” doanh nghiệp và định hướng cho những bước phát triển tiếp theo. Sự đồng hành và thấu hiểu từ phía Nhà nước thông qua các chính sách hỗ trợ, cải cách thủ tục là nguồn động lực to lớn để cộng đồng doanh nghiệp chúng ta cùng vững bước, đóng góp vào sự phát triển chung của nền kinh tế đất nước.

Để luôn cập nhật những phân tích chuyên sâu và tư vấn thiết thực nhất về chính sách tài chính, kế toán, thuế, bạn có thể theo dõi các thông tin mới nhất từ đội ngũ chuyên gia tại website ConsultX và Facebook ConsultX.

Nguồn tham khảo chính

• Cổng Thông tin điện tử Chính phủ (chinhphu.vn) – Các nghị định 365, 366, 348/2025/NĐ-CP và các thông tin chính sách mới có hiệu lực tháng 01/2026.
• Tổng cục Thuế (gdt.gov.vn).
• Bộ Tài chính (mof.gov.vn).