Xu hướng và giải pháp quản trị thuế pháp lý tại Việt Nam

Trong hành trình phát triển của doanh nghiệp, có một yếu tố luôn song hành và không ngừng biến đổi, đòi hỏi sự thích nghi và am hiểu sâu sắc từ phía nhà quản lý: môi trường pháp lý và thuế. Đây không chỉ là nghĩa vụ, mà còn là một phần chiến lược quan trọng, có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững nếu được quản trị tốt. Tuy nhiên, tốc độ thay đổi chóng mặt cùng sự phức tạp ngày càng tăng của các quy định mới đang trở thành thách thức không nhỏ, đặc biệt đối với các doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp vừa và nhỏ, hay các hộ kinh doanh cá thể. Làm thế nào để vừa tập trung vào kinh doanh cốt lõi, vừa đảm bảo sự tuân thủ chặt chẽ và tối ưu hóa các nghĩa vụ tài chính? Bài viết này sẽ cùng bạn khám phá những xu hướng, thách thức và giải pháp thiết thực trong lĩnh vực thuế và pháp lý tại Việt Nam.

Bức tranh thuế và pháp lý Việt Nam: Biến động là hằng số

Bối cảnh kinh doanh toàn cầu và trong nước đang chứng kiến những chuyển biến sâu sắc. Chính phủ các nước, trong đó có Việt Nam, luôn phải cân đối giữa nhu cầu thu ngân sách và việc thu hút đầu tư trong bối cảnh cạnh tranh về lao động và vốn ngày càng gay gắt. Điều này dẫn đến những điều chỉnh không ngừng trong chiến lược, trọng tâm và chính sách thuế.

“Cơ quan thuế đang điều chỉnh chiến lược, trọng tâm và chính sách thu thuế của mình để ứng phó với môi trường kinh doanh thay đổi. Các doanh nghiệp đang điều chỉnh cho cân bằng các ưu tiêu cạnh tranh lẫn nhau, và đảm bảo họ duy trì sự tuân thủ trong khi vẫn gia tăng được giá trị.” – Bản tin Thuế và Pháp lý.

Đối với doanh nghiệp, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội. Thách thức nằm ở việc theo kịp và hiểu đúng các quy định mới. Cơ hội xuất hiện khi doanh nghiệp biết cách lập kế hoạch thuế hiệu quả, tận dụng các chính sách ưu đãi, từ đó giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa dòng tiền.

Các trụ cột chính trong quản trị thuế và pháp lý hiện đại

Để “ứng phó với bối cảnh thay đổi này” một cách chủ động, doanh nghiệp cần có cái nhìn toàn diện về các dịch vụ tư vấn trọng yếu. Dưới đây là những trụ cột chính mà bất kỳ doanh nghiệp nào cũng nên quan tâm.

Lập kế hoạch thuế chiến lược

Đây không đơn thuần là việc tính toán số thuế phải nộp cuối kỳ, mà là một quá trình chiến lược, tích hợp ngay từ khi hình thành ý tưởng kinh doanh, đầu tư, hay mở rộng hoạt động.

• Thuế trực tiếp: Lập kế hoạch thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), thuế thu nhập cá nhân (TNCN) một cách hợp pháp, tận dụng tối đa các ưu đãi về thuế suất, miễn giảm, hay chính sách khuyến khích đầu tư vào các địa bàn, ngành nghề đặc biệt.
• Thuế gián thu: Quản lý hiệu quả các loại thuế như giá trị gia tăng (GTGT), tiêu thụ đặc biệt (TTĐB), bảo vệ môi trường (BVMT). Việc lập kế hoạch tốt giúp tránh sai sót trong khấu trừ, hoàn thuế và tối ưu chi phí.
• Thuế quốc tế: Đối với doanh nghiệp FDI hoặc có giao dịch xuyên biên giới, việc hiểu rõ các hiệp định tránh đánh thuế hai lần, quy tắc chuyển giá (giá giao dịch liên kết), và các nghĩa vụ báo cáo toàn cầu (như CbCR) là vô cùng quan trọng để tránh rủi ro điều chỉnh thuế lớn.

Dịch vụ tuân thủ và báo cáo

Tuân thủ là nền tảng của sự bền vững. Một hệ thống báo cáo chính xác, kịp thời không chỉ đáp ứng yêu cầu pháp luật mà còn cung cấp dữ liệu tin cậy cho việc ra quyết định nội bộ.

• Kế toán thuế và báo cáo thuế: Đảm bảo việc lập, nộp tờ khai, quyết toán thuế đúng hạn, chính xác theo quy định mới nhất của Luật Quản lý thuế và các thông tư hướng dẫn.
• Báo cáo tài chính: Lập báo cáo tài chính theo chuẩn mực Việt Nam (VAS) hoặc chuẩn mực quốc tế (IFRS), đảm bảo tính minh bạch và là cơ sở cho kiểm toán.
• Hồ sơ giá giao dịch liên kết: Chuẩn bị đầy đủ và khoa học hồ sơ chuyển giá theo yêu cầu của Thông tư 132/2020/TT-BTC, sẵn sàng cho các cuộc thanh tra, kiểm tra của cơ quan thuế.

Tư vấn pháp lý và giải quyết tranh chấp

Mối liên hệ giữa thuế và pháp lý ngày càng chặt chẽ. Các vấn đề pháp lý trong thành lập doanh nghiệp, hợp đồng, M&A, hay lao động đều có tác động trực tiếp đến nghĩa vụ thuế.

• Tư vấn pháp lý doanh nghiệp: Tư vấn về cơ cấu tổ chức, thủ tục thành lập, thay đổi đăng ký kinh doanh, các quy định pháp lý ngành nghề đặc thù.
• Giải quyết tranh chấp thuế: Hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình làm việc, đối thoại, khiếu nại với cơ quan thuế khi có sự khác biệt trong cách hiểu và áp dụng pháp luật.
• Tư vấn M&A và tái cấu trúc: Đánh giá tác động thuế và pháp lý của các giao dịch mua bán, sáp nhập, hay tái cấu trúc doanh nghiệp để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

Chuyển đổi số và quản trị rủi ro

Công nghệ đang thay đổi cách thức quản trị thuế. Cơ quan thuế Việt Nam đang ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin (HTKK, eTax, hóa đơn điện tử), đòi hỏi doanh nghiệp phải chuyển đổi số đồng bộ.

• Ứng dụng công nghệ trong kế toán thuế: Sử dụng phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử để tự động hóa quy trình, giảm thiểu sai sót thủ công và nâng cao năng suất.
• Quản trị rủi ro thuế: Xây dựng khung quản trị rủi ro thuế để nhận diện, đánh giá và kiểm soát các rủi ro tiềm ẩn từ sớm, biến quản trị thuế từ thụ động sang chủ động.
• An ninh thông tin và bảo vệ dữ liệu: Đảm bảo an toàn cho dữ liệu tài chính, thuế nhạy cảm trong môi trường số, tuân thủ các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Những xu hướng nổi bật và lời khuyên thực tế cho doanh nghiệp

1. Minh bạch hóa và báo cáo toàn cầu

Xu hướng toàn cầu đòi hỏi minh bạch tài chính và thuế ngày càng cao. Các quy định như báo cáo quốc gia (CbCR), báo cáo theo từng khu vực pháp lý, hay các chuẩn mực báo cáo phi tài chính về phát triển bền vững (ESG) đang dần trở nên phổ biến. Doanh nghiệp cần chuẩn bị hệ thống dữ liệu đủ mạnh để đáp ứng.

Mẹo nhỏ: Hãy bắt đầu bằng việc hệ thống hóa và số hóa toàn bộ chứng từ, hóa đơn. Một kho dữ liệu điện tử được tổ chức tốt sẽ là nền tảng vô giá cho mọi yêu cầu báo cáo trong tương lai.

2. Siết chặt quản lý thuế với doanh nghiệp lớn và giao dịch liên kết

Cơ quan thuế ngày càng tập trung nguồn lực vào quản lý thuế đối với các tập đoàn lớn, đa quốc gia và các giao dịch liên kết. Việc lập hồ sơ chuyển giá không còn là lựa chọn mà là nghĩa vụ bắt buộc đối với nhiều doanh nghiệp.

Lời khuyên: Đừng đợi đến khi có quyết định thanh tra mới lo chuẩn bị hồ sơ chuyển giá. Hãy xây dựng chính sách chuyển giá rõ ràng, lập hồ sơ hàng năm với sự hỗ trợ của chuyên gia nếu cần. Điều này không chỉ giúp tuân thủ mà còn tạo ra sự chắc chắn trong hoạch định tài chính.

3. Ưu đãi thuế đi kèm điều kiện chặt chẽ

Các chính sách ưu đãi thuế TNDN, thuế nhập khẩu vẫn là công cụ thu hút FDI mạnh mẽ của Việt Nam. Tuy nhiên, đi kèm là những điều kiện về ngành nghề, địa bàn, tỷ lệ xuất khẩu, tỷ lệ nội địa hóa… được giám sát chặt chẽ hơn.

Kinh nghiệm: Trước khi cam kết hưởng ưu đãi, hãy nghiên cứu kỹ và đảm bảo doanh nghiệp có khả năng đáp ứng tất cả các điều kiện trong suốt thời gian hưởng ưu đãi. Một sự chuẩn bị pháp lý kỹ lưỡng ngay từ giai đoạn đầu tư sẽ tránh được những hệ lụy về thuế sau này.

4. Sự hội tụ giữa phát triển bền vững (ESG) và quản trị thuế

Các nhà đầu tư và đối tác toàn cầu ngày càng quan tâm đến trách nhiệm thuế của doanh nghiệp như một phần của ESG. Một doanh nghiệp có chiến lược thuế minh bạch, tuân thủ và có trách nhiệm sẽ nhận được sự tin tưởng cao hơn.

“Tạo chỉ số giá trị dài hạn” không chỉ là khẩu hiệu, mà là một phương pháp tiếp cận giúp doanh nghiệp gắn kết hiệu quả kinh tế với trách nhiệm xã hội và quản trị tốt, trong đó có quản trị thuế.

Hành động thiết thực cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh

Với nguồn lực hạn chế, việc quản lý thuế pháp lý có vẻ quá tải. Dưới đây là một số gợi ý đơn giản nhưng hiệu quả:

• Ưu tiên nền tảng: Hãy chắc chắn bạn đã nắm vững và thực hiện đúng các nghĩa vụ cơ bản: hóa đơn điện tử, sổ sách kế toán, báo cáo thuế GTGT, TNCN, TNDN định kỳ. Sự chính xác và đúng hạn ở bước này giải quyết 80% rủi ro.
• Tận dụng công cụ miễn phí và chi phí thấp: Sử dụng phần mềm kế toán điện tử đám mây phù hợp cho SME. Các phần mềm này thường có mức phí hợp lý, tự động cập nhật biểu mẫu thuế mới và giúp bạn dễ dàng theo dõi công nợ thuế.
• Đầu tư cho kiến thức: Dành thời gian tham dự các hội thảo trực tuyến miễn phí về thuế-pháp lý do các cơ quan nhà nước (Tổng cục Thuế) hoặc các hiệp hội tổ chức. Kiến thức là “vũ khí” tốt nhất để phòng ngừa rủi ro.
• Biết khi nào cần tìm chuyên gia: Đừng ngần ngại tìm kiếm tư vấn từ các chuyên gia độc lập hoặc công ty tư vấn khi bạn có các giao dịch phức tạp (mua bán tài sản, nhận đầu tư, mở rộng sang nước ngoài) hoặc khi nhận được thông báo thanh tra, kiểm tra từ cơ quan thuế. Chi phí tư vấn lúc này là sự đầu tư xứng đáng để bảo vệ doanh nghiệp.

Trong một thế giới kinh doanh đầy biến động, việc “đặt những câu hỏi tốt hơn để mở ra những câu trả lời mới” cho các vấn đề thuế pháp lý không chỉ là trách nhiệm, mà còn là trí tuệ. Sự tuân thủ thông minh và chủ động không kìm hãm