Kiểm toán Nhà nước 2026: Tín hiệu định hướng cho doanh nghiệp

Đầu năm 2026, không khí chính trị và hành chính của đất nước trở nên sôi động với những sự kiện trọng đại. Trong dòng chảy đó, những thông tin từ Kiểm toán Nhà nước (KTNN) không chỉ là các tin tức nội bộ, mà còn là những tín hiệu quan trọng phản ánh định hướng, trọng tâm quản lý tài chính – ngân sách trong thời gian tới. Đối với cộng đồng doanh nghiệp, từ các tập đoàn FDI đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) và hộ kinh doanh cá thể, việc “đọc vị” được những tín hiệu này sẽ giúp chủ động hơn trong hành trình kinh doanh, tuân thủ pháp luật và tận dụng cơ hội phát triển bền vững.

Bài viết này sẽ cùng bạn phân tích những điểm đáng chú ý từ các thông tin gần đây của KTNN, từ đó rút ra những bài học và gợi ý thiết thực cho hoạt động tài chính – kế toán – thuế của doanh nghiệp bạn.

Những tín hiệu định hướng từ cấp lãnh đạo kiểm toán

Việc Tổng Kiểm toán Ngô Văn Tuấn tái đắc cử và Phó Tổng Kiểm toán Bùi Quốc Dũng trở thành Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV là một thông tin đáng chú ý. Điều này không chỉ khẳng định vị thế và vai trò ngày càng quan trọng của ngành Kiểm toán trong bộ máy nhà nước, mà còn cho thấy sự ổn định và tiếp nối trong đường lối chỉ đạo.

Trong bối cảnh này, sự ổn định về nhân sự lãnh đạo cấp cao của KTNN thường đi kèm với việc đẩy mạnh, xuyên suốt các chủ trương, chính sách đã đề ra. Doanh nghiệp có thể kỳ vọng vào một môi trường kiểm toán minh bạch, chuyên nghiệp và tiếp tục được siết chặt quản lý theo hướng hiện đại hóa.

Điều này có ý nghĩa gì với doanh nghiệp? Đó là một lời nhắc nhở rằng, tính minh bạch, trung thực và tuân thủ trong công tác tài chính – kế toán không bao giờ là yếu tố có thể xem nhẹ. Các cuộc kiểm toán, thanh tra sẽ ngày càng chuyên sâu và có sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các cơ quan, như được thể hiện qua buổi tập huấn “Phối hợp giữa KTNN với cơ quan điều tra trong phát hiện, điều tra hình sự”.

Bài học cho doanh nghiệp: Xây dựng văn hóa tuân thủ từ bên trong

• Rà soát nội bộ thường xuyên: Đừng đợi đến khi có thanh tra, kiểm toán mới vội vàng chỉnh sửa sổ sách. Hãy coi việc kiểm tra nội bộ định kỳ là “liều vaccine” phòng ngừa rủi ro.
• Đầu tư vào hệ thống và con người: Một phần mềm kế toán tốt, đội ngũ kế toán – thuế được đào tạo bài bản và cập nhật kiến thức thường xuyên là khoản đầu tư xứng đáng.
• Lưu trữ chứng từ đầy đủ, khoa học: Mọi nghiệp vụ kinh tế phát sinh đều phải có chứng từ hợp lệ, hợp lý, hợp pháp. Việc lưu trữ điện tử có hệ thống sẽ giúp bạn dễ dàng truy xuất khi cần.

Trọng tâm hành động: Từ chính sách vĩ mô đến tác động vi mô

Hai văn bản quan trọng được ban hành gần đây là Nghị quyết 01/NQ-CP của Chính phủ và Thông tư 03/2026/TT-KTNN của Tổng Kiểm toán Nhà nước, cho thấy những trọng tâm hành động rõ ràng.

Nghị quyết 01/NQ-CP: Cơ hội trong “tăng tốc, đột phá”

Với mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, Chính phủ đang gửi đi thông điệp mạnh mẽ về việc tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy sản xuất kinh doanh. Điều này thường đi kèm với các gói hỗ trợ, cải cách thủ tục hành chính và các chính sách ưu đãi. Công văn số 84/TTg-TCCV của Thủ tướng về việc rà soát pháp luật, đẩy mạnh cải cách chính quyền địa phương 2 cấp cũng nằm trong định hướng này.

• Đối với doanh nghiệp FDI và SMEs: Đây là thời điểm để chủ động tìm hiểu các chính sách ưu đãi mới, các chương trình hỗ trợ từ địa phương. Hãy tích cực tham gia các diễn đàn đối thoại doanh nghiệp – nhà nước để kiến nghị tháo gỡ vướng mắc.
• Đối với hộ kinh doanh cá thể: Xu hướng cải cách thủ tục, chuyển đổi số sẽ giúp việc thực hiện nghĩa vụ thuế, báo cáo trở nên thuận tiện hơn. Hãy sẵn sàng tiếp cận và sử dụng các nền tảng số do cơ quan thuế, địa phương cung cấp.

Thông tư 03/2026/TT-KTNN: Kế hoạch kiểm toán bài bản và dự báo được

Việc ban hành thông tư quy định trình tự xây dựng kế hoạch kiểm toán năm và trung hạn cho thấy KTNN đang hoạt động ngày càng bài bản, có tầm nhìn. Điều này vô tình lại mang lại lợi ích cho các đơn vị có thể bị kiểm toán.

Khi kế hoạch kiểm toán được công khai, minh bạch và xây dựng có hệ thống, doanh nghiệp có cơ sở để dự đoán và chuẩn bị. Bạn có thể biết được lĩnh vực, ngành nghề, loại hình đơn vị nào đang nằm trong “tầm ngắm” trọng tâm của KTNN trong giai đoạn tới.

Mẹo nhỏ cho doanh nghiệp: Hãy thường xuyên theo dõi thông tin từ website của Kiểm toán Nhà nước và các cơ quan quản lý để nắm bắt các kế hoạch thanh tra, kiểm toán ngành. Việc này giúp bạn chủ động rà soát lại các vấn đề trọng điểm có thể bị kiểm tra.

Ứng dụng công nghệ và bài học về sử dụng hiệu quả nguồn lực

Hai thông tin “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động kiểm toán” và hội nghị về “phương án sử dụng hiệu quả kinh phí quản lý hành chính tiết kiệm được” cho thấy hai xu hướng rõ rệt:

1. Chuyển đổi số mạnh mẽ: KTNN đang ứng dụng AI để nâng cao hiệu quả, độ chính xác và phạm vi kiểm toán. Điều này có nghĩa là khả năng phát hiện sai sót, gian lận thông qua phân tích dữ liệu lớn (Big Data) sẽ ngày càng cao.
2. Triệt để tiết kiệm và sử dụng hiệu quả ngân sách: Ngay cả cơ quan kiểm toán cũng phải báo cáo và có phương án sử dụng kinh phí tiết kiệm được. Thông điệp này càng khẳng định việc sử dụng ngân sách nhà nước, vốn đầu tư công phải hết sức hiệu quả, tiết kiệm.

Hành động thiết thực cho doanh nghiệp

• Chuẩn bị cho kỷ nguyên kiểm toán số: Hệ thống sổ sách, chứng từ điện tử của doanh nghiệp phải đảm bảo tính nhất quán, đầy đủ và dễ dàng truy xuất. Dữ liệu “sạch” sẽ giúp quá trình làm việc với cơ quan kiểm toán (nếu có) thuận lợi hơn rất nhiều.
• Học tập tinh thần tiết kiệm, hiệu quả: Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều thách thức, việc tối ưu chi phí, cắt giảm những khoản không cần thiết và sử dụng mọi nguồn lực một cách hiệu quả nhất không chỉ là bài học từ nhà nước, mà còn là chìa khóa sinh tồn của mọi doanh nghiệp. Hãy rà soát lại cơ cấu chi phí, đặc biệt là chi phí quản lý doanh nghiệp.

Mẹo tối ưu chi phí: Áp dụng nguyên tắc ZBB (Ngân sách cơ sở không) cho một số hạng mục chi phí định kỳ. Tức là mỗi kỳ, bạn lập kế hoạch chi tiêu bắt đầu từ con số 0 và phải biện minh cho từng khoản chi, thay vì dựa trên số tiền của kỳ trước.

Kết thúc bài viết bằng một thông điệp tích cực

Nhìn lại những thông tin tưởng chừng khô khan, chúng ta có thể thấy một bức tranh tổng thể đầy năng động: một Nhà nước kiến tạo với bộ máy hành chính đang nỗ lực cải cách, một cơ quan kiểm toán mạnh mẽ và hiện đại hơn, cùng những mục tiêu phát triển kinh tế đầy tham vọng. Tất cả đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là tạo dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng và minh bạch cho mọi chủ thể.

Là một doanh nghiệp FDI, một SME hay một hộ kinh doanh cá thể, bạn không đơn độc trên hành trình này. Việc nắm bắt kịp thời các tín hiệu chính sách, chủ động hoàn thiện hệ thống quản trị nội bộ và tuân thủ pháp luật không chỉ là nghĩa vụ, mà chính là cách để bạn xây dựng thương hiệu uy tín, giảm thiểu rủi ro và tạo nền tảng vững chắc cho sự tăng trưởng bền vững. Hãy coi mỗi yêu cầu, mỗi cuộc kiểm tra như một cơ hội để nhìn lại mình, hoàn thiện mình và vững vàng tiến bước.

Hành trình kinh doanh luôn cần những người đồng hành am hiểu pháp lý và tài chính. Để cập nhật thường xuyên các thông tin chính sách mới nhất, các phân tích chuyên sâu và giải pháp tư vấn thiết thực, bạn có thể tham khảo thêm tại website và các kênh mạng xã hội của ConsultX.

Nguồn tham khảo chính: Cổng thông tin điện tử Kiểm toán Nhà nước Việt Nam (sav.gov.vn).