Chính sách thuế và kế toán mới 2026: Cập nhật cho doanh nghiệp

Trong bối cảnh kinh tế thế giới đầy biến động, việc nắm bắt chính xác và kịp thời các chính sách, quy định mới của Nhà nước không chỉ là nghĩa vụ, mà còn là chìa khóa then chốt giúp doanh nghiệp tạo lợi thế cạnh tranh, vận hành trơn tru và phát triển bền vững. Đặc biệt, với các doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) và hộ kinh doanh cá thể, mỗi thay đổi về chính sách thuế, hạn ngạch hay quy định quản lý đều có thể tác động trực tiếp đến dòng tiền, chiến lược sản xuất và cơ hội mở rộng thị trường.

Những ngày cuối năm 2025, đầu năm 2026 chứng kiến hàng loạt văn bản, quyết định quan trọng được các Bộ, ngành ban hành, hứa hẹn định hình một năm mới với nhiều cơ hội và thách thức song hành. Là một chuyên gia tư vấn tài chính – kế toán – thuế, tôi hiểu rằng việc cập nhật thông tin đôi khi có thể khiến các nhà quản lý, chủ doanh nghiệp cảm thấy quá tải. Bài viết này sẽ tổng hợp và phân tích những điểm đáng chú ý nhất từ góc nhìn thực tiễn, giúp bạn có cái nhìn rõ ràng và chuẩn bị kế hoạch ứng phó phù hợp.

Những chính sách mới nổi bật và tác động trực tiếp đến doanh nghiệp

Năm 2026 được kỳ vọng là năm “tăng tốc và đột phá” với mục tiêu tăng trưởng GDP phấn đấu từ 10% trở lên. Để hiện thực hóa mục tiêu đầy tham vọng này, Chính phủ đã và đang triển khai nhiều chính sách đồng bộ, trong đó có những quy định cụ thể liên quan đến quản lý hàng hóa, xuất nhập khẩu và thủ tục hành chính.

Thay đổi về hạn ngạch thuế quan nhập khẩu: Cơ hội và thách thức song hành

Bộ Công Thương liên tục công bố các thông tư quy định hạn ngạch thuế quan nhập khẩu cho năm 2026. Đây là công cụ quan trọng để điều tiết thị trường, bảo hộ sản xuất trong nước và thực hiện các cam kết quốc tế.

• Thuốc lá nguyên liệu, muối, trứng gia cầm: Việc áp dụng hạn ngạch cho các mặt hàng này cho thấy định hướng quản lý chặt chẽ nguồn cung nguyên liệu đầu vào. Doanh nghiệp nhập khẩu các mặt hàng này cần đặc biệt lưu ý:
  • Theo dõi sát sao thông báo mở hạn ngạch và thủ tục đăng ký.
  • Lập kế hoạch nhập khẩu sớm, tránh tình trạng “chạy” hạn ngạch vào cuối kỳ có thể dẫn đến chi phí phát sinh.
  • Xem xét các nguồn cung thay thế trong nước nếu có để chủ động hơn trong sản xuất.

“Việc nắm rõ lịch trình và quy trình xin cấp hạn ngạch không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động nguồn nguyên liệu, ổn định sản xuất mà còn tránh được các rủi ro về pháp lý và chi phí không đáng có do nhập khẩu ngoài hạn ngạch.” – Nhận định từ chuyên gia thương mại.

Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính: Hành trình chuyển đổi số trong quản lý nhà nước

Một tín hiệu rất đáng mừng là Bộ Công Thương tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt trong lĩnh vực cấp phép hoạt động điện lực và quản lý hóa chất. Điều này mang lại lợi ích thiết thực:

• Tiết kiệm thời gian và chi phí tuân thủ: Các quy trình được tinh gọn, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ.
• Tăng tính minh bạch: Hồ sơ điện tử giúp dễ dàng theo dõi tiến trình, giảm thiểu phiền hà.
• Tạo điều kiện cho doanh nghiệp mới: Rào cản gia nhập thị trường được hạ thấp, khuyến khích đầu tư.

Doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu và áp dụng các quy trình trực tuyến này. Đầu tư ban đầu cho việc số hóa và làm quen với cổng dịch vụ công sẽ mang lại hiệu quả lâu dài.

Kế toán và thuế trong doanh nghiệp: Những vấn đề thực tế cần lưu tâm

Từ nội dung gốc, có thể thấy các nghiên cứu về kế toán, thuế vẫn là chủ đề “nóng” được các chuyên gia quan tâm. Điều này phản ánh những khó khăn thực tế mà nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là SMEs và hộ kinh doanh, đang gặp phải.

Kế toán thuế giá trị gia tăng (GTGT) đầu vào cho doanh nghiệp xuất khẩu

Đây là vấn đề kinh điển nhưng không bao giờ cũ. Doanh nghiệp xuất khẩu được áp dụng thuế suất 0%, nhưng việc kê khai, hoàn thuế GTGT đầu vào lại rất phức tạp. Sai sót có thể dẫn đến chậm được hoàn thuế, ảnh hưởng nghiêm trọng đến dòng tiền.

• Mẹo thực tế: Hãy thiết lập một hệ thống theo dõi riêng biệt ngay từ đầu cho các hóa đơn đầu vào phục vụ trực tiếp cho hàng xuất khẩu. Sử dụng mã danh mục trong phần mềm kế toán để dễ dàng tổng hợp và đối chiếu khi lập hồ sơ hoàn thuế.
• Lưu ý về hóa đơn: Đảm bảo hóa đơn GTGT hợp lệ, hợp lệ, hợp pháp. Với hóa đơn điện tử, cần kiểm tra kỹ tính pháp lý và lưu trữ đúng quy định.

Nguyên tắc vàng: "Hóa đơn rõ ràng, phân loại minh bạch, hồ sơ đầy đủ" - chìa khóa để quyết toán thuế xuất khẩu suôn sẻ.

Thực trạng kế toán quản trị và sự phù hợp của hệ thống thông tin kế toán

Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay vẫn chỉ dừng lại ở kế toán thuế (để phục vụ cơ quan nhà nước) mà chưa chú trọng đến kế toán quản trị (để phục vụ chính nội bộ doanh nghiệp). Điều này giống như lái xe mà chỉ nhìn vào gương chiếu hậu thay vì quan sát đường đi phía trước.

• Kế toán quản trị giúp gì? Phân tích chi phí, giá thành, dự báo dòng tiền, đánh giá hiệu quả bộ phận… từ đó đưa ra quyết định kinh doanh chính xác.
• Hệ thống thông tin phù hợp: Một hệ thống kế toán đơn giản, phù hợp với quy mô, có thể cung cấp báo cáo quản trị kịp thời quan trọng hơn một phần mềm đắt tiền nhưng chỉ dùng để in tờ khai thuế. Hãy đầu tư vào một giải pháp vừa tầm và đào tạo nhân sự sử dụng hiệu quả.

“Một báo cáo kết quả kinh doanh nội bộ kịp thời, chính xác có giá trị hơn rất nhiều so với một bộ báo cáo tài chính đẹp đẽ nhưng chậm trễ hai tháng. Nó cho phép bạn ‘bắt mạch’ doanh nghiệp và điều chỉnh chiến lược ngay lập tức.”

Xu hướng và cơ hội từ bối cảnh mới

Bên cạnh những quy định, thách thức, luôn tiềm ẩn những cơ hội lớn cho những doanh nghiệp biết nắm bắt.

Quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – EU: Cánh cửa rộng mở

Việc nâng cấp quan hệ với Liên minh châu Âu (EU) lên tầm Đối tác Chiến lược Toàn diện mở ra vô vàn cơ hội:

• Xuất khẩu: Cơ hội tiếp cận thị trường 450 triệu dân với nhiều ưu đãi thuế quan từ Hiệp định EVFTA. Các ngành thế mạnh như thủy sản (Việt Nam đang là đối tác cung ứng thứ 3 cho Singapore), dệt may, đồ gỗ, nông sản chế biến… được hưởng lợi.
• Thu hút vốn FDI chất lượng cao: EU là nhà đầu tư lớn với công nghệ và tiêu chuẩn quản trị cao. Điều này thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của chuỗi cung ứng trong nước.
• Lời khuyên cho SMEs: Hãy nghiên cứu kỹ các quy tắc xuất xứ (Rules of Origin) của EVFTA. Đáp ứng được các quy tắc này là chìa khóa để tận dụng ưu đãi thuế quan. Cân nhắc hợp tác với các doanh nghiệp EU để học hỏi về tiêu chuẩn, thiết kế và quy trình.

Chuyển đổi số không chỉ là khẩu hiệu

Từ hợp đồng lao động điện tử, quản lý hóa chất trực tuyến đến ứng dụng AI trong sản xuất, chuyển đổi số đang diễn ra trên mọi phương diện. Đây không còn là lựa chọn mà là yêu cầu sống còn để tối ưu chi phí, nâng cao năng suất và minh bạch hóa hoạt động.

• Bắt đầu từ đâu? Hãy bắt đầu từ những việc thiết thực nhất: Số hóa hóa đơn chứng từ, sử dụng phần mềm kế toán điện tử đám mây, triển khai các nền tảng quản lý nội bộ đơn giản. Mỗi bước nhỏ đều tạo ra sự thay đổi tích cực.
• Lưu ý pháp lý: Như bài nghiên cứu đã chỉ ra, hợp đồng lao động điện tử hay các giao dịch số khác cần đảm bảo đầy đủ giá trị pháp lý theo quy định của Luật Giao dịch điện tử và Bộ luật Lao động.

Hành trình phát triển doanh nghiệp chưa bao giờ là dễ dàng, đặc biệt trong một môi trường đầy biến động và yêu cầu tuân thủ chặt chẽ như hiện nay. Tuy nhiên, mỗi thay đổi chính sách, mỗi quy định mới, bên cạnh những thách thức tuân thủ, đều ẩn chứa những tín hiệu về định hướng phát triển của đất nước và những cơ hội thị trường mới. Việc chủ động cập nhật, phân tích và lên kế hoạch ứng phó không chỉ giúp doanh nghiệp của bạn “sống sót” mà còn vươn lên mạnh mẽ.

Hãy xem công tác kế toán, thuế và tuân thủ pháp luật không phải là gánh nặng, mà là bộ khung vững chắc, là “la bàn” định hướng cho mọi quyết định kinh doanh. Một nền tảng tài chính minh bạch, một chiến lược thuế hiệu quả và sự am hiểu sâu sắc về chính sách chính là những tài sản vô hình quý giá nhất, giúp doanh nghiệp của bạn tự tin bứt phá trong năm 2026 đầy thách thức và hứa hẹn này.

Bạn hãy theo dõi các thông tin mới nhất và các tư vấn giá trị từ ConsultX tại website Công ty tư vấn ConsultX và Facebook ConsultX để luôn cập nhật những chia sẻ chuyên sâu và hỗ trợ kịp thời cho hành trình phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Nguồn tham khảo chính:
Các thông tư, quyết định được đề cập từ Tạp chí Công Thương điện tử (e-ISSN 3093-3870).
Các bài nghiên cứu: “Kế toán thuế giá trị gia tăng đầu vào trong doanh nghiệp xuất khẩu”, “Thực trạng kế toán quản trị trong doanh nghiệp Việt Nam…”, “Sự phù hợp của hệ thống thông tin kế toán…”.
Thông tin về quan hệ Việt Nam – EU và các hoạt động doanh nghiệp tiêu biểu.