Cập nhật chính sách tài chính kế toán thuế mới từ 2026

Trong thế giới kinh doanh đầy biến động, việc nắm bắt và hiểu rõ các quy định tài chính, kế toán, thuế mới không chỉ là nghĩa vụ, mà còn là chìa khóa để doanh nghiệp vận hành trơn tru, tối ưu chi phí và tránh những rủi ro không đáng có. Đặc biệt, với sự ra đời của hàng loạt văn bản mới có hiệu lực từ năm 2026, từ Nghị định 320 về thuế TNDN, Thông tư 99 về kế toán, đến các hướng dẫn về hóa đơn, thuế GTGT nhà thầu… việc cập nhật thông tin chính xác là vô cùng cấp thiết.

Là một chuyên gia tư vấn, tôi thấu hiểu những băn khoăn, thậm chí là lo lắng của các nhà quản lý, kế toán trưởng khi đối mặt với “ma trận” văn bản pháp luật. Bài viết này sẽ cùng bạn giải mã một số vấn đề nổi cộm, được nhiều doanh nghiệp, từ FDI đến hộ kinh doanh cá thể, quan tâm thông qua phân tích các câu hỏi thực tế. Hy vọng những chia sẻ này sẽ là nguồn tham khảo hữu ích, giúp hành trình tuân thủ pháp luật của bạn trở nên nhẹ nhàng và chủ động hơn.

Giải đáp những thắc mắc “nóng” về chính sách tài chính – kế toán – thuế mới nhất

Dưới đây là phân tích chi tiết cho một số vấn đề điển hình, giúp bạn có góc nhìn rõ ràng hơn.

1. Tiêu chuẩn kế toán viên: Bằng cấp nào thì “hợp lệ”?

Câu hỏi về việc liệu bằng cử nhân Tài chính – Ngân hàng có đủ tiêu chuẩn làm kế toán tại cơ quan hành chính cấp xã hay không phản ánh một điểm mâu thuẫn cần làm rõ giữa các văn bản hướng dẫn.

Thực tế, Khoản 5 Điều 18 Nghị định 174/2016/NĐ-CP và Khoản 3 Điều 7 Thông tư 29/2022/TT-BTC đều công nhận người có trình độ chuyên môn về kế toán bao gồm người tốt nghiệp đại học các chuyên ngành tài chính, kế toán, kiểm toán. Do đó, bằng cử nhân Tài chính – Ngân hàng về nguyên tắc là đủ điều kiện về trình độ chuyên môn.

Tuy nhiên, Công văn 932/KBXX-KTNN lại có cách hiểu hẹp hơn. Trong tình huống này, nguyên tắc áp dụng pháp luật là văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn (Nghị định của Chính phủ) sẽ được ưu tiên. Lời khuyên dành cho bạn:

• Chuẩn bị hồ sơ pháp lý đầy đủ: Luôn sẵn sàng bản sao công chứng bằng đại học chuyên ngành Tài chính cùng với các văn bản pháp luật nêu trên để giải trình nếu cần.
• Chủ động làm việc với cơ quan chủ quản: Trong một số trường hợp cụ thể, việc thống nhất với Kho bạc Nhà nước địa phương về cách hiểu và áp dụng thống nhất là cần thiết để tránh tranh cãi sau này.

2. Thời điểm lập hóa đơn trong xây dựng: Khi nào là “nghiệm thu, bàn giao”?

Quy định tại Nghị định 123/2020/NĐ-CP về thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động xây dựng, lắp đặt là “thời điểm nghiệm thu, bàn giao” thường gây ra hai thắc mắc lớn:

• Thời điểm xác nhận: Là thời điểm hoàn thành thực tế tại hiện trường hay thời điểm ký biên bản nghiệm thu hoàn chỉnh?
• Độ trễ cho phép: Có được lùi ngày lập hóa đơn so với ngày nghiệm thu thực tế không, và nếu có thì bao lâu?

Từ góc độ thực tiễn và tinh thần của quy định, có thể hiểu như sau:

Thời điểm “nghiệm thu, bàn giao” được xác định là thời điểm các bên hoàn tất thủ tục nghiệm thu trên biên bản (bên cuối cùng ký xác nhận). Đây là căn cứ pháp lý rõ ràng để ghi nhận khối lượng hoàn thành. Tuy nhiên, việc lập hóa đơn không nhất thiết phải “trong ngày” mà có một khoảng thời gian hợp lý để chuyển giao hồ sơ từ hiện trường về phòng kế toán. Khoảng thời gian này nên được quy định nội bộ (ví dụ: trong vòng 3-5 ngày làm việc) và đảm bảo tính nhất quán, minh bạch.

Mẹo nhỏ cho doanh nghiệp xây dựng: Nên có quy trình nội bộ rõ ràng về việc chuyển giao biên bản nghiệm thu từ bộ phận thi công về bộ phận kế toán, và thống nhất mốc thời gian tối đa để xuất hóa đơn, tránh vi phạm về thời điểm tính thuế.

3. Thuế GTGT nhà thầu nước ngoài: Khi doanh nghiệp không chịu thuế GTGT

Tình huống doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực giáo dục (không chịu thuế GTGT) nhưng trước đây vẫn kê khai khấu trừ thuế GTGT nhà thầu nước ngoài là một ví dụ điển hình về sự nhầm lẫn trong áp dụng chính sách.

Nguyên tắc cốt lõi cần nhớ:

• Việc khấu trừ, hoàn thuế GTGT chỉ áp dụng cho đối tượng nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ.
• Nếu doanh nghiệp thuộc diện không chịu thuế GTGT hoặc tính thuế theo phương pháp trực tiếp, thì toàn bộ số thuế GTGT nhà thầu nước ngoài đã khấu trừ sẽ không được coi là khoản thuế đầu vào để khấu trừ/hoàn, mà phải được hạch toán vào chi phí được trừ khi tính thuế TNDN (nếu đủ điều kiện).

Hành động cần thiết lúc này là kê khai điều chỉnh giảm toàn bộ số thuế GTGT nhà thầu nước ngoài đã kê khai khấu trừ trước đó, đồng thời rà soát lại toàn bộ chi phí để đảm bảo tính chính xác.

4. Quy định thanh toán không dùng tiền mặt từ 5 triệu đồng: Có áp dụng cho tiền lương?

Đây có lẽ là vấn đề gây “bão” nhất kể từ khi Nghị định 320/2025/NĐ-CP có hiệu lực. Quy định tại Điểm c Khoản 1 Điều 9 nêu rõ điều kiện được trừ của khoản chi, bao gồm việc phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với “mua hàng hóa, dịch vụ và các khoản thanh toán khác” từ 5 triệu đồng trở lên.

Vậy, “các khoản thanh toán khác” có bao gồm tiền lương hay không? Sau khi phân tích hệ thống pháp luật, có thể đưa ra nhận định sau:

Quy định này KHÔNG áp dụng bắt buộc đối với khoản chi trả lương cho người lao động. Lý do được phân tích từ nhiều góc độ:

• Về đối tượng điều chỉnh: Các văn bản pháp luật về thuế GTGT (mà Nghị định 320 viện dẫn để áp dụng) điều chỉnh quan hệ giữa người mua và người bán hàng hóa, dịch vụ, không điều chỉnh quan hệ lao động giữa người sử dụng lao động và người lao động.
• Về tính thống nhất pháp luật: Bộ luật Lao động 2019 tại Điều 96 quy định rõ lương được trả bằng tiền mặt hoặc qua tài khoản. Quy định này trao quyền lựa chọn cho các bên. Một nghị định hướng dẫn thuế không thể gián tiếp vô hiệu hóa một quyền được luật cao hơn quy định.
• Về bản chất kinh tế: Tiền lương là khoản chi trả cho yếu tố lao động, không phải là khoản chi mua hàng hóa, dịch vụ từ một đối tác bên ngoài phục vụ sản xuất kinh doanh.

Do đó, doanh nghiệp hoàn toàn có quyền tiếp tục trả lương bằng tiền mặt cho nhân viên, kể cả trên 5 triệu đồng, và khoản chi này vẫn được tính là chi phí hợp lý được trừ khi tính thuế TNDN, miễn là có đầy đủ hợp đồng lao động, bảng lương và chứng từ chi tiền mặt hợp lệ.

Lưu ý nhanh: Dù không bắt buộc, việc trả lương qua tài khoản ngân hàng vẫn được khuyến khích vì tính minh bạch, an toàn và tiện lợi cho cả doanh nghiệp và người lao động.

5. Áp dụng tỷ giá theo Thông tư 99/2025/TT-BTC: Thời điểm nào?

Thông tư 99/2025/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, áp dụng cho kỳ kế toán năm bắt đầu từ ngày 01/01/2026 trở đi. Điều này có nghĩa là:

• Nếu năm tài chính của bạn là từ 01/01 – 31/12: Áp dụng toàn bộ quy định của Thông tư 99 từ ngày 01/01/2026.
• Nếu năm tài chính của bạn là từ 01/07 – 30/06 (năm sau): Bạn sẽ áp dụng Thông tư 99 từ ngày bắt đầu năm tài chính tiếp theo, tức là từ 01/07/2026. Các giao dịch phát sinh từ 01/01/2026 đến 30/06/2026 vẫn áp dụng quy định về tỷ giá tại Thông tư 200/2014/TT-BTC.

Việc xác định đúng thời điểm áp dụng là rất quan trọng để đảm bảo số liệu kế toán nhất quán trong cùng một năm tài chính.

Lời khuyên để đồng hành cùng thay đổi chính sách

Đứng trước những thay đổi liên tục, thái độ chủ động và tích cực sẽ giúp doanh nghiệp của bạn không chỉ tuân thủ mà còn tận dụng được các quy định để phát triển bền vững.

Xây dựng văn hóa cập nhật và học hỏi

Hãy coi việc cập nhật chính sách là một phần công việc thường xuyên, không phải nhiệm vụ bất đắc dĩ. Chỉ định một bộ phận (thường là kế toán, pháp chế) hoặc cá nhân chịu trách nhiệm theo dõi các văn bản mới từ các cổng thông tin chính thống của Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế.

Đầu tư vào đào tạo nội bộ

Một buổi tập huấn nội bộ ngắn gọn mỗi khi có quy định mới quan trọng sẽ giúp toàn bộ đội ngũ liên quan (kế toán, quản lý, giám đốc) cùng hiểu và thống nhất cách áp dụng, tránh sai sót từ gốc.

Tham vấn chuyên gia khi cần

Đối với những vấn đề phức tạp, có nhiều cách hiểu khác nhau, hoặc liên quan đến số tiền lớn, việc tìm kiếm ý kiến tư vấn từ các chuyên gia pháp lý, kế toán, thuế có kinh nghiệm là sự đầu tư thông minh. Họ có thể giúp bạn diễn giải chính xác, đưa ra phương án tối ưu và tránh các rủi ro tiềm ẩn.

Sử dụng công cụ hỗ trợ thông minh

Hãy tận dụng các hệ thống hỏi đáp chính sách tự động (Q&A) từ các cơ quan nhà nước. Như hệ thống được đề cập trong nội dung gốc, đây là một kênh tham khảo nhanh chóng, tiết kiệm thời gian. Bạn có thể tìm kiếm theo ngữ nghĩa câu hỏi và nhận được các cặp hỏi-đáp tương tự đã được cơ quan chức năng giải đáp.

Tuân thủ pháp luật không phải là gánh nặng, mà là nền tảng vững chắc cho sự minh bạch, uy tín và phát triển bền vững của doanh nghiệp. Mỗi quy định mới ra đời đều hướng tới mục tiêu hoàn thiện môi trường kinh doanh, bảo vệ quyền lợi chính đáng của các bên và đảm bảo nguồn thu cho ngân sách quốc gia – nguồn lực để tái đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng và an sinh xã hội, từ đó quay lại phục vụ chính cộng đồng doanh nghiệp.

Hành trình kinh doanh chưa bao giờ là dễ dàng, nhưng khi chúng ta trang bị cho mình kiến thức đúng đắn và thái độ sẵn sàng thích ứng, mọi thách thức về chính sách đều có thể trở thành cơ hội để hoàn thiện bộ máy vận hành