Một năm mới thường mang đến những khởi đầu mới, và với cộng đồng doanh nghiệp tại Việt Nam, năm 2026 hứa hẹn là một cột mốc quan trọng với hàng loạt thay đổi về mặt chính sách. Đối với các doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp vừa và nhỏ hay hộ kinh doanh cá thể, việc “đón đầu” và chuẩn bị kỹ lưỡng cho những thay đổi này không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ, mà còn là cơ hội để tối ưu hóa hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Hãy cùng chúng tôi điểm qua một cách có hệ thống những chính sách mới về kế toán, thuế và tiền lương sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Bài viết này sẽ là “cẩm nang” giúp bạn chủ động rà soát, điều chỉnh và vững vàng bước vào giai đoạn chuyển tiếp quan trọng này.

Nhóm chính sách mới về kế toán

Từ ngày 01/01/2026, khung pháp lý về kế toán sẽ có sự điều chỉnh mang tính bước ngoặt, với trọng tâm là sự ra đời của chế độ kế toán doanh nghiệp mới, thay thế cho những quy định đã tồn tại nhiều năm.

Chế độ kế toán doanh nghiệp mới: Thông tư 99/2025/TT-BTC

Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán áp dụng cho mọi doanh nghiệp (trừ tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài). Thông tư này có hiệu lực từ 01/01/2026 và sẽ thay thế toàn bộ các văn bản cũ như Thông tư 200/2014/TT-BTC, Thông tư 53/2016/TT-BTC và Thông tư 195/2012/TT-BTC.

Điều này đồng nghĩa với việc hệ thống sổ sách, báo cáo tài chính và quy trình hạch toán của doanh nghiệp cần được rà soát và cập nhật để phù hợp với khung pháp lý mới ngay từ năm tài chính 2026.

Thay đổi quan trọng trong hệ thống báo cáo tài chính

Một trong những điểm dễ nhận thấy nhất là sự thay đổi trong tên gọi của một báo cáo trọng yếu:

  • “Bảng cân đối kế toán” (Mẫu số B01-DN) sẽ được đổi tên thành “Báo cáo tình hình tài chính”. Sự thay đổi này không chỉ dừng lại ở tên gọi mà phản ánh cách tiếp cận hiện đại hơn trong việc trình bày thông tin tài chính.
  • Các báo cáo khác như Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ và Bản thuyết minh vẫn được giữ nguyên.

Điều chỉnh hệ thống tài khoản kế toán

Hệ thống tài khoản kế toán cũng có những thay đổi đáng kể nhằm tinh gọn và phản ánh đúng bản chất kinh tế hơn. Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý:

  • Đổi tên tài khoản: Ví dụ: TK 112 “Tiền gửi ngân hàng” thành “Tiền gửi không kỳ hạn”; TK 242 “Chi phí trả trước” thành “Chi phí chờ phân bổ”.
  • Bổ sung tài khoản mới: Như TK 215 – Tài sản sinh học (dành cho doanh nghiệp nông nghiệp) và TK 332 – Phải trả cổ tức, lợi nhuận.
  • Bãi bỏ một số tài khoản: Nhiều tài khoản chi tiết không còn phù hợp đã được bãi bỏ, đòi hỏi doanh nghiệp phải điều chỉnh sơ đồ tài khoản và phần mềm kế toán.

Mẹo nhỏ cho doanh nghiệp: Hãy liên hệ ngay với nhà cung cấp phần mềm kế toán của bạn để hỏi về bản cập nhật hệ thống tài khoản theo Thông tư 99. Việc chuẩn bị sớm sẽ tránh được sự xáo trộn khi bước vào năm tài chính mới.

Linh hoạt hơn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Một điểm tích cực là Thông tư 99 cho phép doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ sở ngoài công lập được lựa chọn áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp mới nếu phù hợp với đặc điểm hoạt động. Tuy nhiên, việc áp dụng phải nhất quán ít nhất một năm và nếu có thay đổi, cần giải trình rõ ràng trong Bản thuyết minh Báo cáo tài chính.

Quy định mới về đơn vị tiền tệ kế toán và quy chế mở tài khoản

Thông tư cũng quy định chi tiết hơn về việc lựa chọn đơn vị tiền tệ kế toán (VND là mặc định, nhưng có thể chọn ngoại tệ nếu đáp ứng điều kiện). Đặc biệt, nếu doanh nghiệp có sửa đổi, bổ sung hệ thống tài khoản, bắt buộc phải ban hành Quy chế mở tài khoản kế toán nội bộ để làm căn cứ và chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Nhóm chính sách thuế có hiệu lực từ năm 2026

Năm 2026 cũng đánh dấu sự chuyển mình trong chính sách thuế với việc Luật sửa đổi, bổ sung Luật Thuế GTGT và các nghị định hướng dẫn mới về thuế TNDN chính thức có hiệu lực.

Thay đổi về người nộp thuế và thu nhập chịu thuế TNDN

Theo Nghị định 320/2025/NĐ-CP, phạm vi người nộp thuế TNDN được mở rộng và làm rõ, đặc biệt với doanh nghiệp nước ngoài:

  • Doanh nghiệp nước ngoài có hoặc không có cơ sở thường trú tại Việt Nam đều có thể phát sinh nghĩa vụ thuế TNDN đối với thu nhập từ Việt Nam.
  • Bổ sung thu nhập từ hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) vào diện thu nhập chịu thuế.

Siết chặt quy định về chứng từ thanh toán

Đây có lẽ là quy định được các doanh nghiệp quan tâm hàng đầu. Từ 01/01/2026:

Mọi khoản chi từ 5 triệu đồng trở lên cho một lần mua hàng hóa, dịch vụ chỉ được tính vào chi phí được trừ khi tính thuế TNDN nếu có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.

Điều này áp dụng ngay cả khi bạn mua nhiều lần trong ngày của cùng một người bán, tổng giá trị từ 5 triệu đồng trở lên. Quy định này nhấn mạnh xu hướng minh bạch hóa giao dịch và thúc đẩy thanh toán điện tử.

Bí quyết thực tế: Hãy khuyến khích nhân viên mua hàng sử dụng thẻ công ty, chuyển khoản ngân hàng hoặc ví điện tử được ủy quyền. Đồng thời, xây dựng ngay quy chế tài chính nội bộ về việc ủy quyền và thanh toán để đảm bảo mọi chi phí đều hợp lệ, hợp lý.

Mở rộng ưu đãi và làm rõ tiêu chí

Bên cạnh những quy định siết chặt, chính sách thuế cũng có những điều chỉnh tích cực:

  • Bổ sung miễn thuế cho thu nhập từ một số dịch vụ kỹ thuật trực tiếp phục vụ nông nghiệp (như thoát lũ, ngăn mặn, rửa phèn).
  • Làm rõ tiêu chí ưu đãi cho doanh nghiệp sản xuất thiết bị điện tử, tập trung vào các yếu tố như sử dụng chip bán dẫn liên quan đến Việt Nam, hoạt động R&D, thiết kế sản phẩm tại Việt Nam và phát triển chuỗi cung ứng nội địa.

Nhóm chính sách mới về tiền lương có hiệu lực từ 01/01/2026

Điều chỉnh lương tối thiểu vùng là thay đổi có tác động trực tiếp và rõ rệt nhất đến chi phí hoạt động của doanh nghiệp.

Điều chỉnh mức lương tối thiểu vùng

Theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP, từ 01/01/2026, mức lương tối thiểu vùng được điều chỉnh tăng như sau:

  • Vùng I: 5.310.000 đồng/tháng (tăng 350.000 đồng).
  • Vùng II: 4.730.000 đồng/tháng (tăng 320.000 đồng).
  • Vùng III: 4.140.000 đồng/tháng (tăng 280.000 đồng).
  • Vùng IV: 3.700.000 đồng/tháng (tăng 250.000 đồng).

Tác động dây chuyền đến chi phí doanh nghiệp

Việc tăng lương tối thiểu không chỉ dừng lại ở khoản tiền lương trả thêm hàng tháng. Nó kéo theo hàng loạt nghĩa vụ tài chính khác mà doanh nghiệp cần tính toán lại:

  • Đóng BHXH, BHYT, BHTN bắt buộc: Mức đóng sẽ tăng theo mức lương làm căn cứ (không được thấp hơn lương tối thiểu vùng).
  • Kinh phí công đoàn: Cũng sẽ tăng tương ứng.
  • Rà soát hợp đồng lao động và thỏa ước lao động tập thể: Đảm bảo mọi thỏa thuận về lương không thấp hơn quy định mới.

Gợi ý hành động ngay: Hãy lập một bảng tính toán toàn diện về sự thay đổi của quỹ lương và các khoản phụ trợ. Điều này không chỉ giúp bạn lên kế hoạch tài chính chính xác mà còn là cơ sở để điều chỉnh giá bán, chiến lược kinh doanh nếu cần thiết.

Nhìn chung, những thay đổi từ năm 2026 tuy đặt ra không ít thách thức về sự điều chỉnh và tuân thủ, nhưng cũng mang đến cơ hội để doanh nghiệp hệ thống hóa và chuẩn hóa hoạt động tài chính – kế toán – nhân sự của mình. Một quy trình minh bạch, một hệ thống sổ sách rõ ràng theo chuẩn mực mới và một chính sách lương thưởng hợp lý chính là nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững và tạo dựng niềm tin với đối tác, nhà đầu tư.

Hành trình tuân thủ pháp luật luôn đi kèm với trách nhiệm, nhưng cũng ẩn chứa những phần thưởng xứng đáng về sự ổn định và uy tín. Thay vì xem đây là gánh nặng, hãy coi đây là dịp để chúng ta cùng nhau nâng tầm quản trị, xây dựng văn hóa doanh nghiệp bài bản. Dù bạn là một tập đoàn FDI, một doanh nghiệp vừa và nhỏ năng động hay một hộ kinh doanh cá thể đang trên đà phát triển, việc chủ động nắm bắt thông tin, chuẩn bị kế hoạch và thực hiện đúng quy định ngay từ hôm nay chính là chìa khóa để bình tĩnh và tự tin đón chào một năm tài chính 2026 thành công rực rỡ.

Để không bỏ lỡ những thông tin cập nhật, phân tích chuyên sâu và tư vấn thực tế về các chính sách tài chính – kế toán – thuế, bạn có thể theo dõi các kênh thông tin chính thống từ Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế hoặc tham khảo thêm các bài viết chia sẻ kinh nghiệm từ cộng đồng doanh nghiệp và các chuyên gia trong ngành. Bạn cũng có thể tìm thấy nhiều tài liệu hữu ích và góc nhìn cập nhật tại website ConsultX và trang Facebook của ConsultX.

Nguồn tham khảo chính

  • Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp.
  • N