Kiểm toán bắt buộc 2025: Doanh nghiệp lớn cần lưu ý gì?

Trong hành trình vận hành và phát triển doanh nghiệp, việc nắm bắt kịp thời những thay đổi về chính sách tài chính, kế toán và thuế là yếu tố then chốt để đi đúng hướng và tránh những rủi ro không đáng có. Gần đây, Nghị định 90/2025/NĐ-CP về kiểm toán độc lập đã chính thức có hiệu lực, mang theo những điều chỉnh quan trọng liên quan đến đối tượng phải kiểm toán bắt buộc. Điều này đã tạo ra không ít băn khoăn, đặc biệt là với các doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp vừa và nhỏ đang trên đà tăng trưởng mạnh mẽ.

Nếu bạn đang tự hỏi: “Liệu công ty mình có thuộc diện phải kiểm toán bắt buộc không?” hay “Quy định mới này áp dụng từ khi nào?”, thì bài viết này chính là dành cho bạn. Chúng ta sẽ cùng nhau làm rõ mọi ngóc ngách của vấn đề, dựa trên chính nội dung giải đáp chính thức từ Cục Quản lý Giám sát Kế toán, Kiểm toán (Bộ Tài chính).

Thông tin chính thức: Doanh nghiệp lớn và nghĩa vụ kiểm toán bắt buộc

Vào ngày 14/4/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định 90/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 17/2012/NĐ-CP. Một trong những điểm đáng chú ý nhất là việc mở rộng và làm rõ đối tượng doanh nghiệp có quy mô lớn phải kiểm toán báo cáo tài chính (BCTC) hàng năm.

Theo quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 37 Luật Kiểm toán độc lập, một doanh nghiệp được xác định là có quy mô lớn và thuộc diện bắt buộc kiểm toán nếu thỏa mãn ít nhất 2 trong 3 tiêu chí sau đây trong năm tài chính:

• Số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm trên 200 người.
• Tổng doanh thu của năm trên 300 tỷ đồng.
• Tổng tài sản trên 100 tỷ đồng.

Đây là một ngưỡng khá rõ ràng, giúp các doanh nghiệp có thể tự đánh giá được mình có nằm trong phạm vi điều chỉnh hay không. Việc xác định này dựa trên số liệu thực tế của BCTC hàng năm.

Một câu hỏi thực tế từ doanh nghiệp

Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp sau khi so sánh với các tiêu chí trên đã phát hiện ra rằng BCTC năm 2024 của mình đáp ứng điều kiện. Điều này dẫn đến một thắc mắc rất phổ biến và cấp thiết:

“Nếu doanh nghiệp đã được cơ quan thuế quyết toán thuế cho năm 2023-2024 thì có bắt buộc phải kiểm toán BCTC năm 2024 không? Và nếu có thì thời hạn kiểm toán được quy định ra sao?”

Câu hỏi này xuất phát từ tâm lý muốn tuân thủ đúng pháp luật nhưng cũng không khỏi lo lắng về chi phí và thủ tục phát sinh, đặc biệt khi năm tài chính 2024 đã khép lại.

Giải đáp từ Bộ Tài chính: Quy định “chuyển tiếp” quan trọng

Cục Quản lý Giám sát Kế toán, Kiểm toán (Bộ Tài chính) đã có văn bản trả lời chính thức cho câu hỏi trên. Câu trả lời mang tính chất “cởi trói” và tạo điều kiện rất lớn cho cộng đồng doanh nghiệp.

Mấu chốt nằm ở Điều khoản chuyển tiếp được quy định tại Khoản 2 Điều 4 Nghị định 90/2025/NĐ-CP. Nội dung này chỉ rõ:

“Các doanh nghiệp có tổng doanh thu, tổng tài sản trên báo cáo tài chính cho năm tài chính 2024, sử dụng lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân của năm 2024 nếu thỏa mãn quy định tại khoản 1 Điều 1 Nghị định này sẽ thực hiện kiểm toán bắt buộc đối với báo cáo tài chính cho năm tài chính 2025 trở đi.”

Ý nghĩa thực tiễn của quy định chuyển tiếp

Từ quy định trên, chúng ta có thể rút ra hai kết luận vô cùng quan trọng:

• Đối với BCTC năm tài chính 2024: Dù doanh nghiệp của bạn có đạt đủ 2/3 tiêu chí của doanh nghiệp quy mô lớn đi chăng nữa, thì vẫn không bắt buộc phải kiểm toán BCTC cho năm này. Việc đã được cơ quan thuế quyết toán không làm thay đổi điều này. Đây là một lộ trình áp dụng rất hợp lý, giúp doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị.
• Đối với BCTC năm tài chính 2025 trở đi: Đây mới là thời điểm chính thức áp dụng. Nếu năm tài chính 2025 (thường là từ 01/01/2025 đến 31/12/2025) của doanh nghiệp đạt ngưỡng quy mô lớn, thì BCTC của năm đó bắt buộc phải được kiểm toán bởi một doanh nghiệp kiểm toán độc lập có chứng nhận đủ điều kiện.

Như vậy, các doanh nghiệp hiện đang lo lắng về BCTC năm 2024 có thể hoàn toàn yên tâm. Trọng tâm chuẩn bị nên được dồn cho năm tài chính 2025.

Kiểm toán tự nguyện – Lựa chọn đầy giá trị

Mặc dù không bắt buộc cho năm 2024, Bộ Tài chính cũng nêu rõ: Doanh nghiệp hoàn toàn có thể lựa chọn hình thức kiểm toán tự nguyện cho BCTC năm 2024 nếu có nhu cầu. Điều này được căn cứ theo Luật số 56/2024/QH15.

Kiểm toán tự nguyện không chỉ là việc tuân thủ trước, mà còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực:

• Tăng độ tin cậy: BCTC đã được kiểm toán sẽ có giá trị cao hơn trong mắt các ngân hàng, đối tác, nhà đầu tư, đặc biệt là các doanh nghiệp FDI khi báo cáo về tập đoàn mẹ.
• Phát hiện sai sót, rủi ro: Kiểm toán viên sẽ giúp rà soát hệ thống kế toán, phát hiện những điểm chưa phù hợp với chuẩn mực, từ đó giúp doanh nghiệp hoàn thiện hơn.
• Chuẩn bị tâm thế: Trải qua một kỳ kiểm toán tự nguyện cho năm 2024 sẽ là bài học kinh nghiệm quý giá, giúp doanh nghiệp chuẩn bị sẵn sàng và chủ động hơn cho kỳ kiểm toán bắt buộc của năm 2025.

Lời khuyên hành động dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh

Dù quy định này có vẻ nhắm vào doanh nghiệp lớn, nhưng các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs), thậm chí là hộ kinh doanh cá thể đang trên đà tăng trưởng mạnh, cũng cần lưu tâm. Sự phát triển nhanh chóng có thể đưa bạn chạm ngưỡng “quy mô lớn” sớm hơn dự kiến.

Bạn nên làm gì ngay từ bây giờ?

1. Tự đánh giá và dự báo: Hãy rà soát lại số liệu năm 2024 và ước tính cho năm 2025 của bạn. Liệu doanh thu, tài sản hay số lượng lao động có đang tiệm cận các ngưỡng 300 tỷ, 100 tỷ và 200 người hay không? Một mẹo nhỏ là hãy lập một bảng theo dõi đơn giản hàng quý để kiểm soát. Ngưỡng cảnh báo = (Chỉ tiêu thực tế / Chỉ tiêu ngưỡng) * 100% Nếu kết quả trên 80%, bạn cần bắt đầu chuẩn bị.
2. Chuẩn hóa hệ thống kế toán ngay từ bên trong: Đây là bước quan trọng nhất. Một hệ thống kế toán minh bạch, đầy đủ chứng từ, tuân thủ các chuẩn mực sẽ giúp quá trình kiểm toán diễn ra suôn sẻ, tiết kiệm thời gian và chi phí. Đừng để “nước đến chân mới nhảy”.
3. Tìm hiểu và lựa chọn đơn vị kiểm toán tiềm năng: Hãy dành thời gian nghiên cứu thị trường dịch vụ kiểm toán. Tìm một đơn vị uy tín, có kinh nghiệm với các doanh nghiệp cùng ngành nghề hoặc quy mô với bạn. Có thể tham khảo ý kiến từ các đối tác hoặc hiệp hội ngành nghề.
4. Lên kế hoạch tài chính: Chi phí kiểm toán là một khoản chi đáng kể. Hãy chủ động lên kế hoạch dự trù ngân sách cho việc này trong năm tài chính 2025 để tránh bị động.

Việc tuân thủ kiểm toán không nên được xem như một gánh nặng, mà là một cơ hội để nâng tầm quản trị. Nó buộc chúng ta phải nhìn lại toàn bộ hoạt động một cách có hệ thống, từ đó đưa ra những quyết định chiến lược sáng suốt hơn.

Những câu hỏi liên quan khác từ cộng đồng doanh nghiệp

Bên cạnh vấn đề kiểm toán, nội dung gốc cũng phản ánh nhiều mối quan tâm khác của kế toán và chủ doanh nghiệp trong giai đoạn có nhiều thay đổi về chế độ kế toán, như:

• Việc áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC (chế độ kế toán doanh nghiệp mới) với doanh nghiệp có năm tài chính khác năm dương lịch.
• Xử lý số dư các tài khoản đặc thù (như 161, 461) khi chuyển đổi chế độ kế toán.
• Quy định về tiêu chuẩn kế toán trưởng, phụ trách kế toán theo Luật Kế toán sửa đổi.
• Cách lập BCTC hợp nhất sau khi sáp nhập, hợp nhất doanh nghiệp.

Điều này cho thấy, hành trình đồng hành cùng pháp luật về tài chính – kế toán luôn cần sự chủ động cập nhật và một tư duy mở để thích ứng.

Hy vọng rằng, qua bài viết này, những băn khoăn về kiểm toán bắt buộc theo Nghị định 90/2025 đã được giải tỏa. Hãy nhớ rằng, năm 2025 chính là cột mốc then chốt để các doanh nghiệp đạt ngưỡng “quy mô lớn” chính thức bước vào kỷ nguyên minh bạch tài chính thông qua kiểm toán độc lập. Sự chuẩn bị từ hôm nay không chỉ là tuân thủ pháp luật, mà còn là xây dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững và chuyên nghiệp hóa của chính doanh nghiệp bạn.

Hãy xem đây như một dấu mốc trưởng thành đáng tự hào trên bản đồ hành trình doanh nghiệp. Sự minh bạch và kỷ luật tài chính chính là ngôn ngữ chung để kết nối với những cơ hội đầu tư, hợp tác lớn hơn trong tương lai. Chúc bạn và doanh nghiệp luôn vững vàng và thành công!

Bạn hãy theo dõi các thông tin mới nhất và các tư vấn giá trị từ đội ngũ chuyên gia tại website ConsultX và Facebook ConsultX để luôn cập nhật những quy định mới và giải pháp tối ưu cho doanh nghiệp của mình.

Nguồn tham khảo chính:

• Nghị định số 90/2025/NĐ-CP ngày 14/4/2025 của Chính phủ.
• Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12 và