Hướng dẫn hạch toán theo Thông tư 24 cho đơn vị vừa có NSNN vừa SXKD

Trong thế giới kế toán và tài chính, việc cập nhật các thông tư, nghị định mới đôi khi giống như giải một bài toán hóc búa. Đặc biệt, với các đơn vị hành chính sự nghiệp có cơ cấu hoạt động phức tạp – vừa thực hiện nhiệm vụ công, vừa có hoạt động sản xuất kinh doanh – thì việc áp dụng chính xác các quy định kế toán mới không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là chìa khóa để quản trị hiệu quả. Gần đây, một số vướng mắc xoay quanh Thông tư 24/2024/TT-BTC về Chế độ kế toán hành chính, sự nghiệp đã được cộng đồng kế toán quan tâm và trao đổi sôi nổi.

Giải mã thắc mắc từ thực tiễn: Hạch toán khi đơn vị vừa có kinh phí NSNN, vừa có hoạt động SXKD

Một tình huống điển hình được đặt ra: Một Trung tâm Y tế vừa được ngân sách nhà nước (NSNN) cấp 100% kinh phí cho hoạt động y tế dự phòng, vừa có nguồn thu từ dịch vụ khám chữa bệnh. Câu hỏi lớn là: Khoản kinh phí dự phòng (dự toán 00822) này sẽ được hạch toán vào đâu khi Thông tư 24 dường như chưa có hướng dẫn rõ ràng cho trường hợp “lưỡng tính” này? Liệu có thể đưa vào Tài khoản 5311 (Doanh thu hoạt động SXKD) hay TK 642 (Chi phí quản lý) hay không?

Bộ Tài chính đã có câu trả lời chính thức, và đây là điểm mấu chốt giúp chúng ta hiểu rõ tư duy kế toán mới.

Căn cứ vào bản chất của khoản kinh phí NSNN cấp để quyết định cách hạch toán. Nếu là kinh phí NSNN cấp đảm bảo cho hoạt động chung của đơn vị, hạch toán vào TK 511 – Doanh thu từ kinh phí NSNN cấp (nguyên tắc doanh thu không trao đổi). Nếu là kinh phí đặt hàng, giao nhiệm vụ cho một dịch vụ cụ thể (như tiêm chủng, xét nghiệm theo chỉ tiêu), hạch toán vào TK 5312 – Doanh thu từ hoạt động SXKD, dịch vụ (nguyên tắc doanh thu trao đổi).

Như vậy, với hoạt động y tế dự phòng được NSNN bảo đảm 100%, bản chất là kinh phí cấp cho hoạt động thường xuyên của đơn vị, nên sẽ được ghi nhận vào TK 511. Điều này tách bạch rõ ràng giữa nguồn “tự chủ từ ngân sách” và nguồn “doanh thu từ dịch vụ” (khám chữa bệnh), giúp phản ánh trung thực hơn hiệu quả hoạt động của từng mảng.

Tài khoản 612: Dành cho ai và nguyên tắc “loại trừ” quan trọng

Một điểm gây nhiều bối rối khác là việc sử dụng Tài khoản 612 – Chi phí hoạt động giao tự chủ. Thông tư 24 quy định rất rõ:

• TK 612 chỉ áp dụng cho cơ quan nhà nước và các đơn vị khác không có hoạt động SXKD, dịch vụ.
• Các đơn vị sự nghiệp công lập có hoạt động SXKD, dịch vụ PHẢI sử dụng các TK chi phí phù hợp như 154, 641, 642… và KHÔNG được hạch toán vào TK 612.

Quy định này xuất phát từ yêu cầu quản trị nội bộ. Các đơn vị sự nghiệp có hoạt động dịch vụ cần phải phân bổ chi phí một cách khoa học để tính giá thành, xác định hiệu quả từng dịch vụ. Việc sử dụng nhóm tài khoản chi phí như 154 (Chi phí SXKD dở dang), 641 (Chi phí bán hàng), 642 (Chi phí quản lý doanh nghiệp) cho phép làm điều đó.

Hướng dẫn hạch toán chi phí thực tế cho đơn vị sự nghiệp có SXKD

• Chi phí trực tiếp (nguyên vật liệu, nhân công trực tiếp, chi phí chung của bộ phận trực tiếp): Tập hợp vào TK 154. Khi dịch vụ hoàn thành, kết chuyển sang TK 632 – Giá vốn hàng bán.Nợ TK 632 / Có TK 154
• Chi phí quản lý chung của toàn đơn vị (lãnh đạo, hành chính, kế toán): Tập hợp vào TK 642.

Vì vậy, đối với Trung tâm Y tế trong ví dụ trên, mọi chi phí cho cả hoạt động dự phòng lẫn khám chữa bệnh đều phải được phân loại và hạch toán vào các tài khoản từ 154, 641, 642, tuyệt đối không dùng TK 612.

Những vấn đề nóng hổi khác từ bảng hỏi đáp

Bên cạnh vấn đề trọng tâm trên, diễn đàn cũng phản ánh nhiều băn khoăn thiết thực khác mà doanh nghiệp và đơn vị đang gặp phải trong giai đoạn chuyển đổi chế độ kế toán:

Chuyển đổi từ Thông tư 200 sang Thông tư 99/2025/TT-BTC

Nhiều doanh nghiệp thắc mắc về việc xử lý số dư các tài khoản đặc thù như TK 161 – Chi sự nghiệp và TK 461 – Nguồn kinh phí sự nghiệp khi chuyển sang áp dụng Thông tư 99 từ 01/01/2026. Việc này đòi hỏi một bút toán chuyển đổi số dư đầu kỳ sang hệ thống tài khoản mới một cách chính xác, đảm bảo tính liên tục của số liệu.

Quy định về tỷ giá giao dịch theo Thông tư 99

Thông tư mới quy định chi tiết hơn về tỷ giá giao dịch thực tế, cho phép sử dụng tỷ giá xấp xỉ trong biên độ +/-1%. Câu hỏi được đặt ra là với doanh nghiệp có năm tài chính khác năm dương lịch (ví dụ: 01/07 – 30/06), thời điểm áp dụng quy định mới này là từ 01/01/2026 hay từ đầu năm tài chính mới (01/07/2026)? Câu trả lời thường nghiêng về việc áp dụng ngay từ ngày Thông tư có hiệu lực (01/01/2026) cho các giao dịch phát sinh từ thời điểm đó trở đi.

Tiêu chuẩn kế toán viên và kế toán trưởng

Các quy định về tiêu chuẩn, điều kiện của kế toán trưởng, phụ trách kế toán tiếp tục là chủ đề nóng, đặc biệt ở cấp xã, phường. Cần lưu ý rằng bằng cấp chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng được công nhận là có chuyên môn nghiệp vụ về kế toán theo quy định tại Nghị định 174/2016 và Thông tư 29/2022/TT-BTC.

Lời khuyên từ chuyên gia: Không chỉ là tuân thủ, mà còn là cơ hội quản trị

Việc thay đổi chế độ kế toán, thoạt nhìn, có vẻ là gánh nặng tuân thủ. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, đây chính là cơ hội để doanh nghiệp và đơn vị:

• Hệ thống hóa và minh bạch hóa tài chính: Các quy định mới thường hướng tới sự rõ ràng, phân loại chi tiết, giúp bức tranh tài chính trung thực và đầy đủ hơn.
• Nâng cao năng lực quản trị chi phí và giá thành: Đặc biệt với đơn vị sự nghiệp có hoạt động dịch vụ, việc bắt buộc sử dụng TK 154, 632 buộc đơn vị phải quan tâm đến tính giá thành dịch vụ, từ đó có căn cứ định giá, đánh giá hiệu quả và ra quyết định kinh doanh.
• Chuẩn bị sẵn sàng cho công tác kiểm toán và thanh tra: Sổ sách kế toán rõ ràng, đúng quy định là “lá chắn” tốt nhất cho đơn vị trước các cuộc thanh tra, kiểm tra.

Để làm được điều này, ngoài việc nghiên cứu kỹ văn bản, các đơn vị nên:

1. Tổ chức tập huấn nội bộ cho bộ phận kế toán và cả lãnh đạo về những thay đổi cốt lõi.
2. Rà soát và điều chỉnh hệ thống tài khoản, quy trình kế toán nội bộ cho phù hợp ngay từ đầu kỳ.
3. Tham khảo ý kiến chuyên gia khi gặp các tình huống phức tạp, đặc thù để có hướng xử lý chính xác, tránh rủi ro sau này.

Hành trình tuân thủ pháp luật về kế toán, thuế luôn là một phần không thể tách rời của sự phát triển bền vững và có trách nhiệm. Mỗi thay đổi từ các thông tư mới, dù ban đầu có thể đầy thử thách, thực chất đều là những nấc thang giúp cộng đồng doanh nghiệp và các đơn vị hành chính sự nghiệp hoàn thiện hơn công tác quản lý tài chính – huyết mạch của mọi tổ chức. Hãy xem đó không chỉ là nghĩa vụ, mà còn là công cụ đắc lực để bạn thực sự làm chủ sức khỏe tài chính của đơn vị mình, từ đó vững vàng hơn trên chặng đường phía trước.

Để cập nhật liên tục các giải đáp chính thống từ cơ quan quản lý và những phân tích chuyên sâu, bạn có thể theo dõi các thông tin mới nhất tại website ConsultX và Facebook ConsultX.

Nguồn tham khảo chính:
– Thông tư 24/2024/TT-BTC ngày 17/4/2024 của Bộ Tài chính.
– Thông tư 99/2025/TT-BTC ngày 30/12/2025 của Bộ Tài chính.
– Nghị định 60/2021/NĐ-CP về cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập.
– Các công văn giải đáp của Bộ Tài chính trên Cổng thông tin điện tử Bộ Tài chính.