Chính sách thuế và kế toán mới 2026: Doanh nghiệp cần biết

Một năm mới sắp bắt đầu luôn mang theo những kỳ vọng về sự phát triển và đổi mới. Đối với cộng đồng doanh nghiệp, từ các tập đoàn FDI đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ, hay những hộ kinh doanh cá thể, sự thay đổi này không chỉ đến từ thị trường mà còn đến từ chính khung pháp lý. Năm 2026 hứa hẹn là một cột mốc quan trọng với hàng loạt chính sách mới về thuế và kế toán chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ trong công tác quản lý tài chính – thuế, hướng tới sự minh bạch, công bằng và hỗ trợ tối đa cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Bài viết này sẽ cùng bạn đi sâu phân tích những thay đổi then chốt, giúp bạn và doanh nghiệp của mình sẵn sàng bước vào giai đoạn mới một cách tự tin và chủ động nhất.

Bước ngoặt lớn: Chấm dứt thuế khoán và quản lý thuế theo hướng minh bạch, hiện đại

Có lẽ thay đổi được mong đợi và có tác động sâu rộng nhất chính là việc chính thức xóa bỏ phương pháp thuế khoán đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh từ ngày 01/01/2026. Đây là chủ trương lớn được nêu rõ trong Nghị quyết 68-NQ/TW và được cụ thể hóa tại Nghị quyết 198/2025/QH15. Mục tiêu là tạo sự công bằng, thu hẹp khoảng cách giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp, đồng thời khuyến khích việc chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp chính thức.

Việc bỏ thuế khoán không đơn thuần là thay đổi cách tính thuế, mà là một bước tiến trong việc số hóa và minh bạch hóa công tác quản lý thuế. Doanh nghiệp và hộ kinh doanh giờ đây sẽ thực hiện nghĩa vụ thuế dựa trên doanh thu và chi phí thực tế, phản ánh đúng năng lực kinh doanh và tạo nền tảng công bằng cho mọi chủ thể trong nền kinh tế.

Đi kèm với đó là việc chấm dứt thu, nộp lệ phí môn bài từ cùng thời điểm. Đây là những chính sách hỗ trợ thiết thực, giảm bớt gánh nặng chi phí ban đầu và tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân.

Ba nhóm quản lý thuế mới dựa trên doanh thu

Sau khi bỏ thuế khoán, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh sẽ được phân loại và quản lý thuế theo ba nhóm dựa trên mức doanh thu hàng năm. Điều đáng chú ý là có đề xuất điều chỉnh tăng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế từ 200 triệu đồng/năm lên 500 triệu đồng/năm (theo Công văn 18491/BTC-CST). Nếu đề xuất này được thông qua, số lượng hộ kinh doanh thuộc diện phải nộp thuế sẽ giảm đi đáng kể. Dưới đây là bức tranh tổng thể về cách thức quản lý theo từng nhóm:

• Nhóm 1: Doanh thu đến 200 triệu đồng/năm (hoặc có thể lên đến 500 triệu đồng/năm nếu đề xuất được thông qua)
  • Thuế GTGT & Thuế TNCN: Không phải nộp.
  • Trách nhiệm kê khai: Kê khai doanh thu 2 lần/năm để xác định nghĩa vụ thuế.
  • Hóa đơn: Được khuyến khích sử dụng hóa đơn điện tử có mã.
  • Sổ kế toán: Ghi chép đơn giản, được hỗ trợ phần mềm miễn phí từ Nhà nước.
• Nhóm 2: Doanh thu trên 200 triệu đến 3 tỷ đồng/năm
  • Thuế GTGT: Nộp theo phương pháp trực tiếp trên doanh thu (tỷ lệ %). Có thể tự nguyện đăng ký áp dụng phương pháp khấu trừ nếu đủ điều kiện.
  • Thuế TNCN: Tính theo tỷ lệ % trên doanh thu tùy ngành nghề.
  • Trách nhiệm kê khai: Kê khai theo quý và quyết toán năm.
  • Hóa đơn & Tài khoản ngân hàng: Bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử và mở tài khoản ngân hàng riêng cho hoạt động kinh doanh.
• Nhóm 3: Doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm
  • Thuế GTGT: Bắt buộc áp dụng phương pháp khấu trừ.
  • Thuế TNCN: Tính trên thu nhập tính thuế (Doanh thu – Chi phí hợp lý) với thuế suất 17%.
  • Trách nhiệm kê khai: Kê khai theo tháng (nếu doanh thu năm trên 50 tỷ) hoặc quý, kèm quyết toán năm.
  • Chế độ kế toán: Áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp (siêu nhỏ hoặc vừa và nhỏ).

Mẹo nhỏ cho hộ kinh doanh: Ngay từ bây giờ, hãy tập thói quen ghi chép doanh thu, chi phí một cách có hệ thống, dù là đơn giản. Việc này không chỉ giúp bạn dễ dàng xác định mình thuộc nhóm nào khi chính sách chính thức áp dụng, mà còn là nền tảng quan trọng để quản lý tài chính hiệu quả, cho dù bạn có chuyển đổi lên doanh nghiệp hay không.

Cập nhật mới về các sắc thuế quan trọng

Bên cạnh thay đổi lớn với hộ kinh doanh, năm 2026 cũng chứng kiến sự điều chỉnh của nhiều sắc thuế khác, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và kế hoạch tài chính của doanh nghiệp.

Thuế bảo vệ môi trường với xăng, dầu, mỡ nhờn

Theo Nghị quyết 109/2025/UBTVQH15, mức thuế bảo vệ môi trường áp dụng trong năm 2026 có sự thay đổi, đặc biệt với xăng. Điều này sẽ tác động đến chi phí nguyên liệu đầu vào của nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các ngành vận tải, logistics và sản xuất.

Ví dụ: Mức thuế BVMT với xăng (trừ etanol) từ 01/01/2026 đến 31/12/2026 là 2.000 đồng/lít.

Doanh nghiệp cần lưu ý để tính toán lại định mức chi phí và có kế hoạch kiểm soát chi phí nhiên liệu hợp lý.

Điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh thuế thu nhập cá nhân

Đây là tin vui cho người lao động và cũng là yếu tố giúp doanh nghiệp thu hút nhân tài. Từ năm 2026, mức giảm trừ gia cảnh sẽ được nâng lên:

• Giảm trừ cho bản thân người nộp thuế: 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm).
• Giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng.

Bộ phận nhân sự – kế toán cần cập nhật ngay thông tin này để điều chỉnh công thức tính thuế TNCN và tư vấn cho người lao động từ cuối năm 2025, đảm bảo việc kê khai, quyết toán thuế TNCN năm 2026 được chính xác.

Những điểm mới cốt lõi của Luật Thuế giá trị gia tăng 2024

Luật Thuế GTGT 2024 (có hiệu lực từ 01/01/2026) mang theo nhiều sửa đổi quan trọng mà doanh nghiệp cần nắm vững:

• Điều chỉnh đối tượng không chịu thuế: Một số mặt hàng như phân bón, máy móc nông nghiệp chuyên dùng sẽ chuyển từ “không chịu thuế” sang chịu thuế suất 5%.
• Thay đổi điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào: Quy định chặt chẽ hơn về việc thanh toán không dùng tiền mặt. Hầu hết các giao dịch mua vào đều phải có chứng từ thanh toán qua ngân hàng để được khấu trừ thuế, nhằm tăng tính minh bạch.
• Bổ sung trường hợp được hoàn thuế: Doanh nghiệp chỉ sản xuất hàng hóa/dịch vụ chịu thuế suất 5% và có số thuế GTGT đầu vào chưa khấu trừ hết từ 300 triệu đồng trở lên trong 12 tháng liên tục sẽ được xem xét hoàn thuế.

Việc nắm rõ các thay đổi trong Luật Thuế GTGT không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng pháp luật, tránh rủi ro, mà còn là cơ hội để tối ưu hóa dòng tiền thông qua việc quản lý chặt chẽ hóa đơn đầu vào, đầu ra và các điều kiện khấu trừ, hoàn thuế.

Chế độ kế toán mới: Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200

Đây là cập nhật bắt buộc đối với tất cả doanh nghiệp. Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức có hiệu lực từ 01/01/2026, mang đến một khung mẫu sổ sách, chứng từ và báo cáo tài chính tinh gọn và phù hợp hơn với thực tiễn.

• Tinh giản biểu mẫu: Chỉ còn 42 mẫu sổ kế toán thay vì 45 mẫu như trước.
• Cập nhật hệ thống tài khoản: Điều chỉnh để phản ánh sát hơn bản chất các nghiệp vụ kinh tế phát sinh hiện nay, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ, dịch vụ số.
• Báo cáo tài chính: Cấu trúc và các chỉ tiêu được cập nhật theo chuẩn mực mới, giúp báo cáo phản ánh trung thực, hợp lý hơn tình hình tài chính của doanh nghiệp.

Gợi ý hành động cho doanh nghiệp: Ngay từ quý IV/2025, bộ phận kế toán cần nghiên cứu kỹ Thông tư 99, phối hợp với nhà cung cấp phần mềm kế toán để cập nhật hệ thống, đào tạo lại nhân sự và có kế hoạch chuyển đổi số liệu sang mẫu biểu mới một cách suôn sẻ, đảm bảo công tác kế toán năm 2026 không bị gián đoạn.

Lộ trình chuẩn bị và thích ứng cho doanh nghiệp

Đứng trước một loạt thay đổi đồng loạt, việc chủ động lên kế hoạch là chìa khóa then chốt để doanh nghiệp vượt qua giai đoạn chuyển giao một cách thuận lợi.

• Rà soát và phân loại: Hộ kinh doanh cần dự tính doanh thu để xác định nhóm quản lý thuế mình sẽ thuộc về. Doanh nghiệp cần đánh giá lại các giao dịch, đặc biệt là các mặt hàng/dịch vụ chuyển đổi thuế suất GTGT.
• Cập nhật phần mềm và công cụ: Đảm bảo phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử được nâng cấp để tương thích với Thông tư 99 và các quy định mới về hóa đơn, kê khai thuế.
• Đào tạo nội bộ: Tổ chức đào tạo cho bộ phận kế toán, tài chính về các quy định mới. Đối với doanh nghiệp FDI, việc này càng quan trọng để đảm bảo báo cáo về trụ sở chính được chính xác.
• Điều chỉnh quy trình nội bộ: Thiết lập hoặc củng cố quy trình thanh toán không dùng tiền mặt, lưu trữ chứng từ điện tử để đáp ứng điều kiện khấu trừ thuế GTGT.
• Tư vấn chuyên môn: Với những thay đổi phức tạp, việc tham khảo ý kiến từ các chuyên gia tư vấn thuế, kế toán có kinh nghiệm là rất cần thiết để có cách hiểu và áp dụng chính xác nhất.

Những thay đổi chính sách, dù ban đầu có vẻ phức tạp, thực chất đều hướng đến một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và hiện đại hơn. Chúng tạo ra “luật chơi” rõ ràng, nơi mọi doanh nghiệp, dù lớn hay nhỏ, đều có cơ hội phát triển lành mạnh dựa trên năng lực thực sự. Việc nắm bắt kịp thời và chuẩn bị chu đáo cho những thay đổi này không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ pháp luật, mà còn là cơ hội để mỗi doanh nghiệp tái cấu trúc, tối ưu hóa bộ máy tài chính – k